Godina Lixaa Shawaattii Gaaffiin Mirgaa Amantoota Waqeffaannaa Jabaatee itti fufe.

Hordoftoonni amantaa waaqeffannaa godina Lixa Shawaa Aanaa Ada’aa Bargaa mirga amantaa argachuu qabna jechuudhaan gaaffii lafaa iddoo itti waaqeffatan yeroo gara yerootti gaafachaa jiru.Deebiin jala deemtota mootummaa wayyaanee garuu,isin dhimmaa amantaa osoo hin taane kaayyoo siyaasa ABO ummata barsiisaa jirtu jechuun hidhuu fi doorsiisuu akka furmataatti fudhachuun, doorsisaa jiru.Gidduu kana walgahii magaala aanichaa Incinnii irratti taa’ameen isin gonkuma lafas ta’e eeyyama argachuu hin dandeessan jechuun murtee dabarsaniiru.Garuu,dargaggoonni naannichaa gaaffiin keenya duuba hin deebihu itti fufna jedhanii jala dhaabbatan. Deemaatii eeyyama Oromiyaa irraa fidadhaa jechuun deebii jallataa fi walxaxaa laataniiru.

Kanaan,alatti namni gaaffii qabna jettan maqaa keessan galmeessaa fidaa jechuun doorsiisaa jiru,Jiraattotni naannoo kanaas duraan gaafa iyyata galfannu maqaa keenya galmeessinee galchineerra inni har’a gaafatamnummoo kan maaliti jechuun jala deemtota mootummaa  Wayyaanee fuuldura gaaffiin sardaa jiru.

Hooggantootni mootummaa wayyaanees nama lamaa ol taatanii magaalaa Mogorii fi Inchinnii keessatti argamnaan kan isin eeggatu hidhaa,dararaa fi kkf jechuun dargaggoota gaaffii mirgaa biyya abbaa isaaniirratti gaafatan doorsisaa jiru. Dhaamsi ummata naannichaas ilmaan Oromoo mirga keenyaa karaa nagaa waan gaafanneef doorsifamaa jirra, Oromoon hundii dorsisaa fi gadii qabaa mirgaa nurraatti dalagamaa jiruu nuf hubachuun bakka jirtan hundaa mirgaa keenya kabachiisuuf tumsa barbachisuu haa goonu jechuun dhaamsa dabarsataniru.
Injifannoon U/Oromoo

=>qeerroo

Barruulee Gaaffii Mirga Oromoo Magaalaa Finfinnee fi Naannootti Bal’inaan Itti Fufee Maxxanfame.

Magaalaa Fifinnee fi naannoo isheetti barruuleen mirga uumata Oromoo gaafatan baldhinaan tamsa’uu fi faca’aa jiraachuun mootummaa Wayyaanee guddoo rifaasisee jira.Tamsa’uun waraqaa loltoota Wayyaaneen irra deemamee buqa’u illee battalumatti naannoo adda addaatti irra deebi’amee Fulbaana 13,2013 bal’inaan maxxanfamuu fi raabsamuun daranuu Wayyaanee yaaddessee jiraachuu gabaasi Qeerroo Finfinnee irraa addeessa.

=>qeerroo

ሀበሻም ሆነ የሀበሻ አመለካከት ወይም አሰተሳሰብ ያለዉ፦ ሁለቱም የኦሮሞ የነፃነት ትግል ፀር ናቸዉ

በ Hordofaa Dhugaa

ወደ ጽሁፌ ዋናዉ ይዘት ከመግባቴ በፊት አሰቀድሜ አንድ ነገር ግልፅ ማድረግ እፈልጋለሁ። ይኸዉም ሀበሻ (አብሲንያ) የኦሮሞ የነፃነት ትግል ፀር ነዉ ስል ሰላማዊዉን ያአማራም ሆነ የትገሬ ብሔር ሕዝቦችን በጅምላ ባንድ አይን ማየቴ ሳይሆን ስለ ኦሮሞ የነፃነት ትግል ፀር በማነሳበት ጊዜ በይበልጥ የማተኩረዉ ከነዚሁ ብሔሮች ዉሰጥ በወጡት አሮጌ (የአማራ) እና አዲሱ (የትግሬ) ነፍጠኞች ላይ ነዉ። የኦሮሞ የነፃነት ትግል ፀር የሆኑትም እነዚሁ ሐይሎችና የነሱን አሰተሳሰብ ወይም አመለካከት ተከትለዉ የሚሄዱ ጀሌዎቻቸዉ ናቸዉ። የነሱ አሰተሳሰብ ወይም አመለካከት ያላቸዉ ጃሌዎች ስል ምን ማለቴ ነዉ? እነዚህ ጀሌዎች የሀበሻን (ነፍጠኛን) አሰተሳሰብ የሚያንፀባርቁት በተለያዩ መንገዶች ሲሆኑ ከነዚህ መነገዶች ዉሰጥ አንዳንዶቹን ባጭሩ ለማብራራት እሞከራለሁ።
አንደኛ መንገድ ከሀበሻ እምነት ጋር በተለይም ከኦርቶዶክስ ሃይማኖት ጋር ትስስር ስለኣላቸዉ በዚህ በኩል ደግሞ በሚነገራቸዉ ወይም በሚሰበካቸዉ የኢትዮጵያዊነት ስሜት የተነሳ ማንነታቸዉን እነዲረሱ ወይንም ጥያቄ ዉስጥ እንዲያሰገቡ ይደረጋሉ። የማንነት ቀዉስ (identity crisis) ያላቸዉ እነዚሁ ሰዎች ዋንኛዉ ምክንያት የሚመነጨዉ ከዚህ ነዉ ማለት ይቻላል። ለዚህም ነዉ እነዚህ ሰዎች ማንነታቸዉን (ሆነዉ የተፈጠሩትን) ትተዉ በሌላ መንገድ የተጫነባቸዉን ኢትዮጵያዊነትን የሚያሰቀድሙት።
ሁለተኛዉ መንገድ በጋብቻና በሌሎች መንገዶች ከሀበሻ ጋር መቀላቀል ነዉ። ሀበሾች በተለይም ነፍጠኞች የኦሮሞን የነፃነት ትግል፣ የኦሮሞን የራስን እድል በራስ የመወሰን መብት ባንድ መንገድ ብቻ ነዉ የሚያዩት። ይህም ጥዋትና ማታ እንደሚዘፍኑት የመገንጠል ጥያቄ ነዉ። ስለዚህ በጋብቻ ከነሱ ጋር የተቀላቀሉትን መሳሪያ በማድረግ፣ ነገ ኦሮሚያ ብትገነጠል በመሃል (ከሀበሾችና ኦሮሞ) የተወለዱት ወይም ሚወለዱት ልጆች ዕጣ ፋነታቸዉ ምን ይሆናል በማለት ከነሱ ጋር በጋብቻ የተቀላቀሉትን ኦሮሞዎች በፕሮፓጋንዳቸዉ በማደንቆር ለኦሮሞ የነፃነት ታጋዮች እንቅፋት እንድሆኑባቸዉ ያደርጔቸዋል። እነዚህም ኦሮሞዎች በዚሁ ፐሮፓጋንዳ በመታለል የሀበሾች ጀሌዎች እንድሆኑ ይደረጋሉ ማለት ነዉ።
ሦስተኛዉ መንገድ ደግሞ የፖለቲካ አስተሳሰብ ወይም አመለካከት (political ideology) ነዉ። ይህ ጉዳይ ሰፊ ትንታኔ የሚጠይቅ ስለሆነ ሌላ ጊዜ በሰፊዉ እመለስበታለሁ። ለዛሬ ግን አንዳንድ ነገሮችን ባጭሩ ለማንሳት እሞክራለሁ። የፖለቲካ አሰተሳሰብ ወይም አመለካከት ራሱ ከተለያየ አቅጣጫ ነዉ የሚመነጨዉ። ከነዚህ ዉሰጥ አንዱ በራስ አለመተማመን ነዉ። በራስ አለመተማመን ደግሞ በመጀመሪያ አንግበዉ የተነሱለትን ዓላማ ትተዉ ወደ ሌላ አቅጣጫ እንዲሄዱ ያደርጋል። የዓለምና የአካባቢ ሁኔታ መለወጥ፣እንደዚሁም ደግሞ የነፃነት ትግል መርዘም፣ በዚህም የተነሳ ትግዕስት ማጣት ወይም ተስፋ የመቁረጥ ሁኔታ ስለሚፈጠር የቆሙለትን ዓላማ ትተዉ በተቃራኒ መንገድ እንድሄዱ ያደርጋል ማለት ነዉ።
እንግዲህ የሀበሻ (የነፍጠኛ) አሰተሳሰብ ወይም አመለካከት ያላቸዉ ጃሌዎችን ባጭሩ ካብራራሁ በኋለ ወደ ዋናዉ የፅሁፌ ርዕስ በመመለስ፣ሀበሾችም ሆኑ ጀሌዎቻቸዉ እንዴት የኦሮሞ የነፃነት ትግል ፀር እንደሆኑ ከዚህ ቀጥዬ አንዳንድ ነገሮችን ለመጠቃቀስ እሞክራለሁ።
እንደሚታወሰዉ ከጥቂት ሳምንታት በፊት በኦሮሞነት (Oromummaa) ላይ የፀረ ማንነት ዘመቻ ስካሄድ ነበር። በኦሮሞነት ላይ የሚደረገዉ ዘመቻ የተጀመረዉ ዛሬ ባይሆንም ነገር ግን በይበልጥ ጎልቶ የታየዉና እንደ ቦምብ የፈነዳዉ በአልጃዝራ ቴሌቭዥን (Aljazeera TV) ላይ ከሶስት የኦሮሞ ታጋዮች ጋር ስለ ኦሮሞ ህዝብ ጉዳይ ዉይይት ከተካሄደ ወዲህ ነዉ። እነደምታወቀዉ በዚህ ጉዳይ ላይ በቀረበለት ጥያቄ መሠረት ወጣቱ የኦሮሞ ታጋይ ጀዋር መሃመድ ”I am Oromo First” ብሎ ከተናገረ በኋላ ይህ ጉዳይ ነፍጠኞችንና ጀሌዎቻቸዉን ከማስቆጣት አልፎ እንደ እብድ ዉሻ ስያደርጋቸዉ ነበር። ለምንድነዉ እነደዚያ የምያደርጋቸዉ ብለን ጥያቄ ብናነሳ፣ ለዚህ ጥያቄ መልስ የሚሆኑትን የተለያዩ ምክንያቶችን መጥቀስ ቢቻልም ትልቁና ዋንኛዉ ምክንያት ኦሮሞነት (Oromummaa) የኦሮሞ የነፃነት ትግል ሞተር (engine) ስለሆነ፣ ይህንን ትግል ለማዳከም በመጀመሪያ ኦሮሞነትን ማዳከም አስፈላጊ ስለምሆን ሀበሻና ጀሌዎቻቸዉ በ Oromummaa ላይ ዘመቻ ያካሂዳሉ። በነገራችን ላይ ለምሳሌ እንበልና ጀዋር መሃመድም ሆነ ሌላ ኦሮሞ ተነስቶ I am Wallaggaa Oromo… ወይም Arsii Oromoo… ወይም Baalee Oromoo… ወይም Boranaa Oromoo ወይም Shawaa Oromoo First ብሎ ቢናገር፣ ሀበሾች ከመቆጣት ይልቅ ወሰን የለሽ ደስታቸዉን እንደሚገልጹ አያጠያይቅም። ለምን ቢባል የኦሮሞ ሕዝብ በክልል፣ አካባቢና ሃይማኖት መለያየት ለነሱ ትልቁ ፍላጎትና ዓላማቸዉም ስለሆነ ነዉ። ለነሱ ራስ ምታትና ነቀርሳ የሚሆንባቸዉ የ Oromummaa ማደግና መጠናከር ነዉ። የ Oromummaa ማደግና መጠናከር የኦሮሞን አንድነትና ሀይል ያጠናክራል። የኦሮሞ አንድነት መጠናከር የነፃነት ትግሉን ያጠናክራል ማለት ነዉ።
አሮጌዉንና አዲሱን ነፍጠኞች አንድ የሚያደርጋቸዉ ጉዳይ ሁለቱም Oromummaa ን እንደ አንድ የጋራ ጠላታቸዉ ማየታቸዉ ነዉ። ይህንን የጋራ ጠላታቸዉን ለማጥፋት በሚያደርጉት ዘመቻ ላይ ሁለቱም ይደጋገፋሉ። ዛሬ ባገራችን ኦሮሚያ ዉስጥ በአዲሱ ነፍጠኞች (በወያኔዎች) የሚታሰሩ፣ የሚገደሉና ከሀገር የሚሰደዱት ኦሮሞዎች በ Oromummaa የበሰሉ የኦሮሞ ብሔረተኞች ናቸዉ። “ሊጣላ የመጣ ሰበብ አያጣ “ እንደሚባለዉ በኦነግነትና በአሸበርተኝነት ተወንጅለዉ ለእስራት፣ ለሞትና ለስደት ይዳረጋሉ እንጂ ትልቁ ምክንያት ግን በ Oromummaa ላይ የሚደረገዉ የማንነት የማጥፋት ዘመቻ ነዉ። በወጣት ጀዋር መሃመድና በወጣት አብዲ ፊጤ ላይ የተደረገዉ ዘመቻ በግልፅ የሚያሳየዉ እነዚህ ወጣት ታጋዮች የኦሮሞ ነፃነት ግንባር (ኦነግ) አባል ወይንም አሸባሪዎች ሆነዉ ሳይሆን ለማንነታቸዉ ለ Oromummaa ቅድሚያ በመስጠታቸዉ ብቻ ነዉ። ማንነታቸዉን ትተዉ ለምን ኢትዮጵያዊነትን አያስቀድሙም ነዉ።
በዚህች በደም በተገነባች ኢምፓየር ዉስጥ ይቅርና የሁሉም ሕዝቦች እኩልነት በተጠበቀበት ሀገር ዉሰጥ እነኳን ማንም ሰዉ ማንነቱን (ሆኖ የተፈጠረዉን) እኔ ……. ነኝ ብሎ ከመናገር ይልቅ ማንነቱን ( identity) ትቶ ለሌላ ነገር ቅድሚያ ይሰጣል ብሎ ማሰብ ከእዉነት መራቅ ይሆናል። ነፍጠኞችና ጃሌዎቻቸዉ አንድ የዘነጉት ነገር አለ። ዛሬ የኦሮሞ የነፃነት ትግል የተዳከመ ወይም የቀዘቀዘ መስሎ ቢታያቸዉም፣ አዲሱን የኦሮሞ ትዉልድ በተለይም የቁቤን ትዉልድ (Qbee generation) ይቅርና ያልነቃዉንም የኦሮሞ ሕዝብ በማታለል ኢትዮጵያዊነትን በነሱ ላይ በመጫን የፖለቲካ ዓላማቸዉን ከግብ ለማድረስ የሚያደርጉት ወቅት ማለፉን ነዉ። በነገራችን ላይ ባሁኑ ወቅት ያልነቃ የኦሮሞ ሕዝብ ስለሌለ ለአባባል ያህል ይህንን ሐረግ በመጥቀሴ ሕዝቤን ይቅርታ መጠየቅ እፈልጋለሁ። ነፍጠኞችና ጃሌዎቻቸዉ ዛሬም ከ 22 ዓመታት በፊት በነበረዉ ጭነቅላታቸዉ ያስባሉ ብል ነገር ማጋነን አይሆንብኝም።
የአሮጌ ነፍጠኞች (የአማራ የገዥ ወገኖች) ትልቁ ዓላማቸዉ በዉድ የኦሮሞ ልጆች ደምና አጥንት የተገኘዉን ኦሮሚያን ከካርታ ላይ መፋቅና QUBEE ን ማጥፋት ነዉ። ባጠቃላይ ምኞትና ፍላጎታቸዉ የኦሮሞ የነፃነት ትግል እስከ ዛሬ ያስመዘገባቸዉን ድሎች ሁሉ ማጥፋት ነዉ። ይህንን ለማጥፋት ደግሞ የመጀመሪያ እርምጃ የኦሮሞን የብሔርተኝነት ስሜት መግደልና Oromummaa ን ማጥፋት ይሆናል። ለዚህም ነዉ ለምን ማንነታችሁን ትገልፃላችሁ፤ ለምን ማንነታችሁን ታስቀድማላችዉ እያሉ ዘመቻ የሚያካሄዱት። Oromummaa ን ማጥፋትና የኦሮሞን የብሔርተኝነት ስሜት መግደል ማለት ደግሞ የነፃነት ትግሉን ሞተር ማጥፋት ማለት ነዉ። ሞተሩ ከጠፋ ደግሞ የተጀመረዉ ትግል ጉዞዉን ቀጥሎ ከግብ መድረስ ስለማይችል የነሱ ፍላጎትና ዓላማ ተሳካላቸዉ ማለት ነዉ። ይሁን እንጂ ይህ የቀን ሕልማቸዉ መሆኑን መረዳት አለባቸዉ።
ወደ ፅሁፌ ማጠቃለያ ከመሄዴ በፊት የኦሮሞ የነፃነት ትግል ፀር ለሆኑት ሀይሎች ሁሉ የሚከተለዉን መልዕክት ማስተላለፍ እወዳለሁ።
በመጀመሪያ የኦሮሞ ብሔር ተወላጆች ሆናችሁ ግን የሀበሻ ጃሌዎች ለሆናችሁ፦
በእምነት ወይም በሀይማኖት፣ በጋብቻ፣ በማሕበራዊ ኑሮና በፖለቲካ አመለካከት ከሀበሻ ጋር ትስስር የፈጠራችሁት ሁሉ የሰፊዉ የኦሮሞ ሕዝብ የወደፊት ዕጣዉ፣ የራሱን ዕድል በራሱ የመወሰን መብቱ በእናንቴ ጥቅማትቅም መወሰን እነደማይችል በመገንዘብ ከእናት፣ ከአባት፣ ከወንድምና እህቶቻችሁ ጎን በመቆም፤ የዛሬን ጥቅምን ሳይሆን የነገዉን የሕዝባችሁን ግብ በማየት የኦሮሞ የነፃነት ትግል ፀር ከመሆን ፋንታ የትግሉ አጋዥ እንድትሆኑ የትዉልድ ግዴታችሁን እነድትወጡ ጥሪ ላቀርብላችሁ እወዳለሁ።
የኦሮሞ የነፃነት ትግል ፀር ለሆኑ ሀይሎች፦
የኦሮሞ የነፃነት ትግል የፖለቲካን ስለጣን ለመያዝ የሚደረገዉ ትግል አይደለም። ስሙ እንደሚገልፀዉ ይህ ትግል የነፃነት ትግል ነዉ። የሚፈለገዉ ነፃነት እስከሚጎናፀፍ ድረስ የማይቆምና የሚቀጥል ትግል ነዉ። የሰፊዉ የኦሮሞ ሕዝብ የራስን ዕድል በራስ የመወሰን መብት ትግል ነዉ። ይህ እስከሚረጋገጥ ድረስ ከትዉልድ ወደ ትዉልድ የሚተላለፍ ትግል ነዉ። በ 1991 የተመዘገቡት ድሎች በልመና የተገኙ ድሎች አይደሉም። ዉድ የኦሮሞ ልጆች በከፈሉት መስዋዕትነት የተገኙ ድሎች ናቸዉ። ዋንኛዉና ቀሪዉም ድል በኦሮሞ ልጆች ደምና አጥንት ብቻ የሚገኝ ይሆናል። ይህንን ሀቅ በመረዳት አዲሱ የኦሮሞ ተዉልድ በተለይም ከ 1991 በኋላ የተወለዱና በ QUBEE የተማሩ የቁቤ ትዉልድ ወጣቶቻችን የተጀመረዉን የነፃነት ትግል ለመጨረስና ቀሪዉን ድል ለመጎናፀፍ ከመቸዉም የበለጠ በቁርጠኝነት የተነሱ መሆናቸዉን እያሳዩ ነዉ። ስለዚህ የኦሮሞ ሕዝብ ከምድር ላይ እሰካልጠፉ ድረስ የነፃነት ትግሉ በየትኛዉም ሀይል መቆም አንደማይችል መረዳት አለባቸዉ።
በነገራችን ለይ ለኦሮሞ የነፃነት ትግል ፀር ለሆናችሁ ሀይሎች አንድ መርዶ ሳልነግራችሁ ፅሁፌን አልቛጭም። በናንተ ፍላጎትና ዓላማ እነድትጠፋ የሚትፈልጓት QUBEE ከጊዜ ወደ ጊዜ እያበበች መጥታ ይኸዉ ስለ ኦሮሞ ባሕልና ታሪክ የሚገልፁ በዚሁ ፊደላት የተፃፉ የ Afaan Oromoo መፃሕፍት ቁጥር እየበዙ መምጣታቸዉ ሲሆን፣ ባገኛሁት ኢንፎርሜሽን መሰረት ከቅርብ ጊዜ በፊት በአምቦ ዩኒቨርሲቲ ብቻ ቁጥራቸዉ ወደ አርባ ሦስት (43) የሚሆኑ በ QUBEE የተፃፉ መፃሕፍት ተመርቀዉ ገበያ ላይ መዋላቸዉን ነዉ። ታዲያ የነፃነት ትግሉም የመጨረሻዉን ድል እስከሚያስገኝ ድረስ እንዲሁ እያበበ እነደሚሄድ መረዳት አለባችሁ። ትግሉ ይቀጥላል። የመጨረሻዉ ድል የኦሮሞ ሕዝብ እንደሚሆን ጥርጥር የለዉም። እኛ ዛሬም ነገም ምንጊዜም ኦሮሞዎች ነን። አሮሚያ ለዘለዓለም ትኑር!!!!

Hordofaa Dhugaa: boontuus@gmail.com

=>bilisummaa

Jiddu Gala Galma Aadaa Oromoo Magaalaa Finfinnee Keessatti

Mootii Qixxeessaa*

Edda Uummanni OROMOO handhuura OROMOYAA Finfinneerraa buqqa’ee kunoo waggaan gara 130 lakkaa’amaa jira. Buqa’iinsa sana dura Finfinnee fi naannoon ishee lafa OROMOOnni horanii irra bobbaasan, qotanii  irraa galfatan dachee laliftuu fi badhaatuu bosona uffatte, laliftuu beneensonnii fi simbiroonni sanyii adda addaa keessaa fi irra bashaadan akka turte hin shakkamu.

Edda nyaapha koloneeffataa, nama nyaataa bulgicha Minilik jedhamuun durfame harkatti kuftee as yaroo dhaa gara yarootti gaaddifti bosona ishee barbadaayun,  bineensonnii fi simbirroowwan daggala ishees mancaafamuun beekkamaa dha. Bakkeewwan Ulfoon safuu, duudhaa fi aadaa OROMOOf mallattoo bu’uraa turan hora Finfinnee, dhakaa araaraa, gaaddisni Oddaawwaniif bakkeewwan kabajamoo ta’an biroo carraa duula balleessii kanaan kabajaan irraa mulqamee warra soqolattee kanaan soqolamanii salphinaaf  saaxilaman.

Nyaaphni Minilikiin durfame Goobanatti hidhatee gooticha gullallee ciminaan dura dhaabbate Tufaa Munaa galaafate.  Gootonni OROMOO Tufaan durfaman falmiin kabajaa sabaa fi biyya abbaa ittisuuf godhan meeshaa ammayyaa diinni hidhachiifameen caalamee kufaaatin ta’ee booda  Finfinnee fi naannoon ishee hundi hin barbadaaye. Dhiignis hin dhangala’e. Finfinneen OROMOOn keessaa buqqaafame nyaaphaan dhuunfatamte. Akkasiin sabni keenya hadhaa gabrummaa har’aa kana jalatti jilbeeffachuuf dirqame.

Duula kanaan seenaan, duudhaan, safuu fi aadaan abbaa biyyaa awwaalamee kan alagaa irratti dgaagfamae. Badiin bara Minilkii fi sana dura calqabe ammalleen bara  wayyaanee – Hayilamaariyaam  babal’atee itti fufee jira. Akka boru itti hin fufneefis wabiin mul’atu hin jiru.

Finfinnee fe’ii saba keenyaatin ala magaalaa guddittii Empire Ethiopia fi Aafrikaa taatee moggaafamte keessa kan diriirfatee jiruu qananii jiraachaa jiru ilmaan nafxanyaati.  Masaraan mootummaa kanaa fi waajjirri tokkummaa Aafrikaa kan gidiraa fi gabrummaa uummata keenyaa cimsuuf tajaajilu malee OROMOOf bu’aa tokkolleen qabaachaa hin jiru. Magaalattiin Ulfaan keenya keessaa mancaafame siidaawwan bulgoota lubbuu miliyoonota ilmaan OROMOOtin xabataa turanii kan Minilik kaleessaa fi Mallas har’aa baattee ilkaan baaftee nutti kolfaa jirti. Araddaa kana magaalaa teessuma issaanii gochuuf jecha lafee dhalootaatu safuu fi ooddata tokko malee bakka itti awwaalamee baafamee haraa xurii magaalattii wajjin gatamaa, facaafamaa ture. Har’as kanumatu harkaa qabama.

Heerri mootummaa biyyatiin ittiin bulaa jirtu  OROMOO fi OROMIYAAn magaalaa Finfinnee keessaa bu’aa addaa qabaata jedhulleen kan raawwatamaa jiru faallaa issaati. Summii warshaalee abbaa qabeenyaa keessaa gad-dhiifamuun bishaani fi biyyoon naannoo summaa’uu, uummannis kana waraabee dhugee, qotee irraa nyaatee, magarsee irraa dheechisee sa’aa namaan akka summaa’ee dhumu godhamuutu bu’aa issaa ta’e. Babal’ina magaalattiif jecha qe’ee hortee akkaakilee-abaabilee issaarraa buqaafamee rakkinaaf gadadoo fe’amuun bu’aa issaa akka ta’u murna gabroomfataa kanaan itti murtaa’uutu akka bu’aatti lakkaa’ameef.

Afaan, aadaa fi amantaa issaa waaqeffannaatti akka dhimma hin baane, akka amantaa ganamaa kan abbootii issaatti bakka du’aa ofiilleen itti awwaallachuu danda’u dhoowwamuutu akka bu’aa badhaadhinaa fi babal’ina misooma guddaatti lakkaa’ameef. Mirga uumamaan dhalli namaa qabaachuu male qabaachaalleen jiru garuu gartuun mootummaa gabroomfataa addatti OROMOO  lage mormuu issaatin qofa uummanni OROMOO maqaan adda addaa itti maxxanfamee haidhamuu, dararamuu,  akka bineensa daggalaa adamfamee ajjeefamuu fi biyyaarraa boqqifamee otoo baqatuu irbaata Qurxummii ta’uutu akka waan jijjiiramni jireenyaa adda ta’e dhufeefitti alkanii fi guyyaa itti wacamaa jira. Daba kana irratti dammaquun dammaqanii wareegama akka sabaatti badii dugguuggaa sanyii baroota dheeraaf nutti jiru hundeen geeddaruu danda’uuf qophaa’uun  dirqama yaroon dhaloota kana gaafachaa jiru ta’uu hubachuun waan har’a ta’uu qabu malee kan boruuf bulu ta’uu hin qabu.

Xiyyeeffannaan barruu kanaa seenaa Finfinnee fi miidhaa jiru gabaasuu dhaa miti. Galama jiddu galeessa magaalattii keessatti ijaaramee jiru irraa waa xuquuf malee.

Akkam ta’eet galmi guddaan amana ga’u maqaa OROMOOtin sirna mootummaa balaafamaa kanaa jalatti jaaramuu danda’e gaaffiin jedhu ka’uu mala.  Deebin issaa kan barruu kana keessatti argamuu danda’u miti. Namuu gama gama issaan itti yaadee waan deebiidha jedhee itti mul’atu tilmaamuutu mala ta’a.  Ykn itti gaafatamtoota projaktichaa / qaama / dhimmichi laalu qunnamanii irraa hubachuu feesisa.

Maqaan Galma kanaa akkuma mataduree irraa mul’atu Jiddu gala Galma Aadaa OROMOO magaalaa Finfinnee jedhama. Steediyoomii guddicha magaalattiin qabdu fuuldura karaa Lagahaar irraan  gara Magganaanyaa dhaqu irratti argama. Bakkichi dur yawattaaddarooch migib maaddaraajjaa / qindoomina / nyaata hoomaa waaraanaa jedhamees beekkama.

Bal’inni lafaa Galmi kun irra qubate ykn total site area   Heektaara Afur { 4} ta’eetu gamoowwan / bilookii / sagal qaba.

- Gamoon 1ffaan Muuziyeemii dha.

Qabiyyeen issaa =  B+G+4

- Gamoon 2ffaan  Akkaadaamii Afaaniiti

Qabiyyeen issaa = G+3

- Gamoon 3ffaan Library  ta’eetu gamoo 2ti hirama

1. National  Library  fi
2. Public Library

- Gamoon  5ffaan  Galma Tiyaatiraati

Qabiyyeen issaa = B+G+1

- Gamoon   6ffaan  Appraisal hall ykn bakka leenjifamtoota adda addaa    otoo hagarsiisa Uummataaf hin dhiyaatin dandeetti issaani itti xiinxalamu

-              Gamoon  7ffaan  Art center / jiddu gala Aartiiti /

Qabiyyeen issaa      =   G+1 =   galama wal-gahii 2 qaba.

-              Gamoon    8ffaan  Music center / galama leenjjii sirbootaa /

-             Gamoon   9ffaan  Restaurant / galama nyaataa  ykn soorataa /

Qabiyyeen issaa        =     G+1

Jiddu galli galma kanaa karra seensaa fi bahiinsaa 3 qaba. Kan lafoo 1 fi kan konkolaataa 2.  Karri seensaa fi baha konkolaataa deebi’ee bakka lamatti hirama.

VIP  fi  regular guest

Calaqqeen jiddu gala galma kanaa waan Aadaa OROMOOti. Siidaalee gurgurdoo dhaabbataan ojjatamanii fi jiddugaleeyyii wangoo galmichaa karaa hunda  irratti naaanna’anii siidamantu muldhata.

Kanneen keessaa siidaawwan :-

1,   Abbaa Gadaa fi Haadha Gadaa

2,   Siidaa maatii warra Irreessa Irreeffatanii.

3,   Abbaa Duulaawwan 9 tokko-lama  tokko-lamaan Abbaa Gadaa fi Haadha

Gadaa duuba Gaachana, eeboo fi hidhata mudhii shootala waliin.

4,   Siidaalee haala godinoota OROMIYAA calaqqisan / cultural zone /

5,   Mixed Media

-         Guluffi  Fardaa

-         Uffannaa fi qabannaa

-         Nyaataa fi dhugaatii

-         Qonnaa fi meshaalee qonnaa

-         Sirna raawwii duudhaa fi aadaa OROMOO adda addaatu mixed Media jalatti  kaa’amee jira

Lakkoofsiwwan qubsuma galama kanaa keessaa alasaatti argaman hundi Shanii fi Saddet- Shanii fi saddeet ta’anii muldhatu. Kunis Saddeettan bara Aangoo Abbaa Gadaa fi Shanan marsaa sirna Gadaa calaqqisuuf itti yaadamee kan ta’ee dha.

Dirree magariisaa / Green area / hedduutu bakka bakkatti qoodamee jira. Kunis OROMIYAAN laliftuu, magariisa ta’uu ishee hibsa.

Elevators / liiftii / 2tu jira. Inni guddaan nama 16 xiqqaanimmoo nama 8 si’a tokkotti baachuu danda’an. Akkasuma Raampii liiftii laffarratti warri qaamaa hir’uuwwan seensaa amma keessa galmichaatti ittiin gargaaramantu seensa hundaan ojjatamee jira. Guard chain seensaa fi baha ittiin to’atan bakkawwan barbaachisoo ta’an hundatti qopaa’aniiru.

Siidaawwan hawatoo jiddugala kana keessatti hargaman hedduu keessaa kanneen sadarkaa yaa’a Gadaa Umurii dhaan mul’isan caalaatti qalbii nama hatu.

0 – 8          Dabballee

8 – 16        Gaammee

16 – 24       Foollee

24 – 32      Qondaala

32 – 40      Raabaa Doorii           asirratti fuutii fi heermni raawwate.

40 – 48     Gadaa           Ennaa as gahu siidaan Abbaa gadaa fi Haadha Gadaa

Wal-biratti Seensa karra warra lafootti siqee laffarratti dhaabbatee

Hargama.  Siidaawwan Abbaa duulaawwan 9 siidaa Abbaa Gadaa fi

Haadha gadaa tarree gara duubaatti hidhata issaanii waliin jira. Akka kanaan umurii dabballee 0-8tii irraa kaasee amma umurii gadamoojjii 80-88titti siidaa abbaa gadaa fuulduree seensa karra lafoo fageenya gara bitaa mirgaa wangoo gamoo fuul-duraa irratti siidamee mul’ata.

Akkaataan teessuma umurii sirna Gadaa hordofee wangoo gamoo fuulduraa irratti ittiin siidame, siidaa Abbaa Gadaa fageenya gara bitaa umurii dabballee irraa amma Qondaalaatti deema. Umurii Raabaa Doorii  irra yoo ga’u fuuti fi heermni raawwatee siidaa Abbaa warraa fi haadha warraa walbira kaa’a.  Umurii Gadaatti Aangoo / Baallii / muudee siidaa Abbaa Gadaa fi Haadha Gadaa guddaa duubbeen issaanii  Abbaa duulaawwan 9liin eeggamu hagarsiisa. Sadarkaawwan umurii 48 – 88 / Lubaa irraa amma Gadamoojjii / Siidaa Abbaa Gadaa fi haadha Gadaa fageenya harka mirgaa abbaa warraa fi haadha warraa siidee garsiisa.

Hawatummaa miidhagina issaa qofa otoo hintaane ammayyummaan jaarama sirna Gadaa bilchinaa fi qaroomina dhaloota sirna kana jaaree ragaa bahuuf nama dirqa.

Bakki dhaabbata konkolaataa /parking/ jiddu gala kanaa si’a tokkotti konkolaataa 400 keessummeessuu danda’a. Galmi tiyaatira issaa si’a tokkotti nama 900 keessummeessa. Hojiin projaktichaa dibaa halluutu bakka maddee wayiitti hafe malee xumurameera jechuutu danda’ama. Jiddu-galli galama aadaa OROMOO Finfinnee keessaa kun yoo ijaan argan amma barruun hibsuun danda’amu caalaa hawataa fi miidhagaa dha. Ennaa hubatanii yaadan jabinaa fi bilchina dur-durii dhaloota saba kanaa yaachisee imimmaan nama huusisa. Hanqina har’a harkaa nuqabu irrattilleen nama xiiqessa.

Hojiin issaa bara Abbaan Duulaa OROMIYAA bulchaa ture calqabame. Akka hojiin galama kanaa hariifatuufis yoo maddate torbanitti sa’a tokko deddeebi’ee adeemsa issaa to’achaa hanqina mul’ate irratti furmaataa fi qajeelfama barbaachisu kennuu dhaan Abbaa Duulaa Gammadaa qooda guuddaa xabachuu issaa warri keessa beekan hin dubbatu. Injinaroonni, oggantoonni projaktichaa, hayyoonnii fi maanguddoonni OROMOO akka hujiin galama kanaa waan OROMOO calaqqisu ta’ee raawwatuuf gummaacha guddaa godhaniiru jedhama. Warri dhimma kanarratti gahee guddaa haa ta’uu maddee / xiqqaa / waan humnii fi sadarkaan itti jiran irraa gaafatte gumaachan hundi galata qabu.

Akkanumaa  ta’ee sodaan uummata  keessatti  guumgummii huumaa jiru tokkos waan yaaddessaa dha. Galmi kun abbaa fe’een akka fe’eti aajaaramuu yoo waan yaadameef oole amma xiqqaa wayii guddina aadaa OROMOOf waan gumaachu hin dhabu. Shakkiin jiru immoo mootummaan OROMIYAA ammaa kun kan Alamaayyoo Atoomsaan durfamu jechuu dha, fe’iis ta’ee humna kana ojiirra  ittiin oolchuu danda’u hin qabu kan jedhu.

Kanaaf jecha akka jiddu-galli kun waan yaadameefirra oolee guddina aadaa OROMOOf waa xiqqoo gumaachuu danda’u Median OROMOO fi warri Media irra ojjatan, waliigalli Uummata keenyaa dhiibbaa fi hordoffii barbaachisu gochuu irraa akka of hin qusanne waamicha godhu  warri dhimmi kun issaan yaaddesse.

Dhmarratti Abbaan biyyaa OROMOOn mirga uumamaan Finfinnee keessatti qabaachuu malu wajjin galmi baaname kun maal jechaa dhaayyi irraa dubbatama gaaffiin jedhu bakkayyuu namoota barruu kana dubbisaniif gaaffii ta’uu danda’a.  Dhugumayyuu omaa jechuu dhaa miti. Garuu omaa irra hin wayya. << Some  thing is better than nothing >>. OROMOOnis akkas jedhe,  << hamaarraa qincii fuudhu >>

Marabbaan kan Waaqaati !!!

* Mootii Qixxeessaa: qmootii@yahoo.com

=>gadaa

KOREE AYYAANA YAADANNOO WAGGAA 50-FFAA QABSOO HIDHANNOO – OROMIYAA (1963)

Ummanni Oromoo harqootaa gabroofataa Habashaa jalaa bilisa of-baasuuf qabsoo geggeesse hangafoota keessa takka lola Oromoo Baalee ka bara 1963-hii tahuun beekamaa dha. Qabsoon gaafasii babal’attee kutaalee Kibbaa-Baha Oromiyaa mara keessatti wareegamni gaafatte laafaa hin turre. Gootota wareegama qaalii baasan san yaadatuun dirqama seenaa ta’uu isaa hubatuu dhaan, Ayyaana Yaadannoo Waggaa Shantameessaa jalqaba qabsoo sanii barana addunyaa guutuu keessatti kabajuuf sochiin wagga tokkoo calaaf adeemsifamaa turte gufuulee adda addaatiin haga tokko dubbatti harkifataa jirti. Gufuulee qophii ayyaana kanaatti danqa tayan keessaa irra guddaan gara Preezadantiin OSA kan baranaa – DR. Ibraahim Elemoo tii fi obboleessa isaa Kadiiro Elemoo irraa tahuu ummanni ayyaana kana hawwiin eeggataa jiru martinu akka quba qabaatu gochuuf ibsa kana baasuuf dirqamnee jirra.

Ayyaanni kun ulfinna isaan maluun faayamee akka kabajamu gochuuf yaalii godhamee ture keessatti maqaa dhabaatiin ykn maqaa hawaasaatiin akka qindheeffamu yaada jedhu irratti ilaalchi adda addaa uumamee osomaa furmaanni manguddotaan yaalamaa jiru, Dr. Ibraahimii fi obboleesi isaa akkaataa nama saalfachiisuun harka keessa galfatanii namoota kanaan dura maqaa dhaabaatiin kabajna jechaa turan ofitti ammatanii “OSA-n ogummaa fi qabeenna gayaa waan qabuuf nutu isin wajjiin kabaja” waadaa jedhuun addaan fottoqiinsa koree dhalchanii kunoo haga ardhaatti gufuu tayaa jiran.

Jarreen kun akka gocha kanarraa eemaraman koree fi dhuunfalleen tattaaffii godhameef gatii kennuu didadii, kunoo nu ilmaan Oromoo jiddutti hammeenna dhalootaan dhaalamuuf deemu oofaa jiran. Tuffii fi dantaa dhabaan rakkinni isaan habaqaalan kun:

1. Ayyaana herregame gatii fi kabajaa isaan malu dhabsiisa
2. Hirmaannaa lammiiwwan Oromoo biyyoota adda addaa irraa gochuuf hawwaa jiran irdhisa
3. Gootatota Oromoof lolan sadarkaa gandaatti gad-deebisa
4. Ayyaana sagantaalee guyyaalee sadihii guutuun kabajamuuf bu’urfame gara saa’aa jahatti gabaabse dhama dhabsiisa.
5. OSA’n jaarmaya rakkoo hawaasa Oromoo keessatti mul’attu beekkomsa hayyootaatiin furuuf gargaaru ta’uu dhiisee, murnoota Oromoota waliindhahuu fi qooqqodutti gadi siqa.

Dr. Ibraahim akka harkaa isaatii fi ka OSA illee qophii ayyaana kanaa keessaa baafatu telefoonaa fi barreeffamaan ergaa itti himameef dantaa hin kennine. Isaa fi obboleessis ayyaana kana keessatti mul’atuuf hawwii qaban fiixa baasuuf tumsa tahuu bira dabranii hoggana qophii sanii tahuuf yaaluu isaanii, duulli sabaa-himoota hawaasotaatiin gochaa jiran waan dhokata qabuu miti.

Akka dhuunfaatti nama ykn garee fedhan wajjiin dhaabatuun mirga isaaniiti. Garuu, maqaa OSA-tiin addaan qoodamiinsi isaan nu giddutti utuban sadarkaa akkaan yaadchisaa irra waan gayeef jecha, hoggantichi kun daddafitti akka qophii kana keessaa harka baafatan hogganni OSA tii fi lammiiwwan Oromoo martinuu akka dhiibba irra kaayan kabajaa guddaan gaafanna.

Obbooleeyyan keenna kanneen gorsa jarreen saniitiin hawatamanii diiggaa dhalootaan dhaalamuuf deemu keessa seenanis akka hatattamatti shira san hubatanii gara miiza mariitti deebi’an onnee obbolummaa biyyoomaatiin gaafanna. Waamicha kana didanii jarreen kaayoo diiggaa qabaniif ulee tahuun, jeynoota saba Oromoo guutuuf qabsaawanii kufan gulantaa
warraa, balbalaa fi gosaatti gad-buusuu taati. Kanaafuu, hayyootaa fi manguddoonni, dargaggootaa fi shamarran seenaa kanaaf dhimman martinuu biyya jiranitti sochii qaanqee diigamiinsa tana dhaamsuuf geggeeffamu keessaa akka qooda gayaa fudhatan afeerra.

Akkasumattis, Ayyaanni yaadame kun akka namoonni tokko tokko maqaa itti argatuu qofaaf hobbaafataaf fiffiigan sanitti osoo hin tayin, koree ardiiwwan Awuroophaa, Awustraliyaa, Ameerikaa Kabaa, Afrikaa fi Eeshiyaa irraa ijaaramteen ulfinna isaan maluu uffatee akkaataa dhalootaaf barnoota gayaa itti kennuu dandayutti kabajamuuf akka jiraatu hirema tanatti gargaaramnee ummata Oromoo mara hubachiisuu feena.

Bara ilmaan Habashootaa eennumaa Oromoo irratti duulaa jiran kanatti, nu ilmaan Oromoo garaagarummaa bu’aa hinfidneen addaan qoodamiinsa biraa wixinuun cubbuu daangaa hin qabne. Kanaafuu, dhama obbolummaa sabaatii fi qalbii qulqulluu Oromummaa tiin ergaan kun hubatamee, hogganni OSA walitti dhufee tarkaanfii barbaachisu fudhatee akka ifatti nu beeksisu kabajaa guddaan gaafanna.

Ayyaanni darreen October 20, bara 2013, Minneapolis-tti tayuuf saganteeffames, kabajaa, gaachanaa fi qarruu Ayyaani kun qabaatuun malu waan irdhisuuf jecha, marii aadaa fi safuu Oromummaa guuttuun gara guyyaa biraatti ka jijjiramuuf deemuu tahuu hubachiifna. Bakkaa fi guyyaan gara fuuduraatti ibsama. Galatoomaa.

Kabajaa wajjiin,

Koree Ayyaana Yaadannoo Waggaa 50-ffaa Q/H Oromiyaa (1963)
Koreea.a.yaadannoo@gmail.com

=>bilisummaa

Oromo Youth protested against dictatorial Ethiopian regime in Oslo, Norway

Today September 14, Oromo youth in Norway, protested in front of Norwegian Parliament in Oslo against the dictatorial Ethiopian regime for human right violation and crimes made against humanity , on Oromo students , Oromo political prisoners as an example by mentioning what happens on Engineer Tesfahun Chemeda. Additionally the youth asked United Nation, European Union ,USA, and country’s like Norway to stop financing the TPLF regime against Oromo people !
Here are some of the pictures taken during the demonstration









=>facebook

Heavy fighting’s between ONLF and Ethiopia coalition Troops reported in Ogaden, 52 Ethiopian coalition troops, and 12 ONLF was killed

ONLF Fighters in Ogaden

By Mohamed Faarah

14 September 2013

Ogadentoday Press)- A heavy fighting between, Ogaden National Liberation Front, "ONLF” a secessionist group fighting for the independence of Ogaden Region in eastern Ethiopia, populated by Somali ethnic and Ethiopian Troops is reported.

A according to a report received by Ogadentoday Press , About 150 ONLF fighters attacked on military Camp located at Hoolla, a small village between Dhagahbour and Jigjiga, a capital city of local administration.

The report says, the camp surrounded by ONLF's forces near Jigjiga on 9 September.

According to a report published by ONLF, 41 attacks were carried on; the government has cut off the telecommunication on the area.

A pro-government website published on last week on Tuesday that heavy clashes took place in Ogaden, and senior Liyu Police and Ethiopian officers were killed in meanwhile ONLF senior member was captured alive in other attack.

Local residents in Kebribayah, a district at Jigjiga province confirmed to Ogadentoday Press that ONLF took control of the military Camp and took 41 guns including 9 RBG, A rocket-propelled grenade, and other guns.

52, Ethiopian coalition troops, including, local Liyu Police, a paramilitary police of regional state was killed in, meanwhile report says 13 ONLF fighters were killed in the operation.

It is very hard to prove, how well, the attack happened and the number of death, since there is no an independent media allowed in Ogaden, Ethiopia has barred off, Ogaden Region international media.

Government and ONLF has not yet commented officially the attacks.

ONLF (from Somali Region)is the most effective secessionist Somali rebel group in Ethiopia, and seeking the self-determination of Ogaden Somali Region in eastern Ethiopia. They have waged a war against Ethiopian troops in Ogaden since 1994.

Last year, Ethiopia and ONLF held a peace-negotiation in Kenya but stalled, there are ongoing efforts to continue the dialogue, a source close to mediators told Ogadentoday Press.

Right groups accused the government of Ethiopia committing genocide in Ogaden region; same experts label the region, as Darfur of Ogaden, Ethiopia denies the allegation.

Western countries view ONLF as secessionist group fighting for self-determination of their people and region, but wants to solve the conflict on politically peaceful way. 

According to the historians and the colonial agreements records Ogaden was handed over to Ethiopia by the British kingdom in the late of 19Th century. Britain ruled the Ogaden after when the Italian was ousted from the Horn of Africa.

Britain administration in Ogaden was formally known as, British Military Administration of Ogaden(BMAO).

The region is populated by Somali ethnic group, and estimated 5.5 but Ogaden people believe in that they are 7 million.

The natural resources mainly Gas and Oil is believed in reserved in Ogaden Somali Region.

=>ethiopianpoltic