Wednesday, May 28, 2014

Submission from the HRLHA 26th Regular Session of the Human Rights Council (10 – 27 June 2014)

HRLHA FineMay 27, 2014
Submission from the HRLHA 26th Regular Session of the Human Rights Council (10 – 27 June 2014)

Item 3:Promotion and protection of all human rights, civil, political, economic, social and cultural rights, including the right to development

(Country- Ethiopia)
HRLHA is a non-political organization which attempts to challenge human rights abuses suffered by the peoples of various nations and nationalities in the Horn of Africa. HRLHA is aimed at defending fundamental human rights including freedoms of thought, expression, movement and organization. It is also aimed at raising the awareness of individuals about their own basic human rights and that of others. It focuses on the observances as well as the due processes of law. It promotes the growth and development of free and vigorous civil societies.
Executive Summary
This report covers mainly the gross human right violations in Ethiopia that have happened in the past twenty- three years in general, and the current human rights crisis in the Regional State of Oromia in Ethiopia in particular.
The EPRDF/TPLF Government has committed gross human rights violations against the people of Ethiopia since it came to power in 1991 after toppling the dictatorial Dergue regime,   contrary to the constitution of Ethiopia (1995) and international human rights treaties it has signed and rectified. It has continued to suppress the freedom expression, political and civil rights and, as a result, has sent dozen of journalists, bloggers, and hundreds of leaders and members of opposition political parties to jail. In violations of the right to protest and demonstrations, peaceful demonstrators have been shot at and killed, kidnapped and disappeared; hundreds have been arrested in mass and detained. A good case in point is the most recent very violent attack against unarmed and peaceful protestors of Oromo students of universities, colleges, and high schools in the regional state of Oromia.
Methodology
The information in this report is mainly based on HRLHA’s reports on human rights violations in Ethiopia as well as reports from other sources such as various international human rights organizations and civil society groups, and the US State Department annual country report of 2013.
Violations of Fundamental Rights
The current EPRDF government claims that the basic and fundamental rights of the citizens are respected in Ethiopia, and that the country is heading towards democracy. However, on the contrary, the basic  and fundamental rights  of citizens   enshrined in  the Ethiopian Constitution of 1995, under Chapter three  (fundamental rights and freedoms,  articles 13-28 and democratic rights ,articles 29-44)[1]  which  guarantees civil liberty  and  life in peace and harmony has been extremely violated.  In the above articles are included individuals and common rights, such as equality before the law, freedom of speech and expression, freedom of association and peaceful assembly, freedom to practice religion. All are highlighted on paper only for the political consumption. In other words they are used as a cover-up for the gross violations of human rights..
Democratic Rights
After the first global expression of rights, the Universal Declaration of Human Rights, to which all human beings are inherently entitled, has been adopted by the United Nations General Assembly in 1948. The international, regional  and national  documents were created to enforce  the promotion of the rights enshrined in the declaration.  Peaceful assembly (Article 20(1)) in the UDHR, while often characterized by marches, rallies and mass demonstration, which obviously involves the presence of a number of individuals in the public places, has been echoed in international law, regional standards, and national constitutions throughout the world.
It becomes customary that in different parts of the world people are expressing their grievances/ dissatisfactions and complaints against their governments by peaceful demonstrations and assemblies.  When such nonviolent and peaceful civil rallies are taking, place it should always be the state’s responsibility to respect and guard their citizens’ freedom of peaceful assembly and demonstration. These responsibilities also should apply even during times of political protest, when a state’s power is questioned, challenged, or perhaps undermined by assemblies of citizens practicing in nonviolent resistance.
The 1995 Constitution of the Federal Democratic Republic of Ethiopia, articles 29 and 30 also grant these democratic rights to the Ethiopian citizens without distinction[2].  The Right of Thought, Opinion and Expression, The Right of Assembly, Demonstration and Petition are the rights of Ethiopian citizens through which they can express their opinions and dissatisfactions with the performances and activities of their government
However, in the past two decades the current Ethiopian government proved that peaceful assemblies and demonstrations, expression of thoughts are not tolerated. Since the current government came to power in 1991, thousands of citizens who held political agenda different from the ruling party’s were systematically jailed, abducted or killed. Those who criticized the government of Ethiopia including journalists, bloggers, universities and high school students and teachers who took to streets to demand their rights peacefully were beaten, arrested and detained or killed. The Human Rights League of the Horn of Africa has been reporting in different ways on the systematic human rights violations by the Ethiopian government and its security agents against peaceful demonstrators. These include the recent case of Oromo students from different universities and colleges. The Oromo students were discriminately targeted particularly in the past six years[3].  The current political crises in Oromia regional state of Ethiopia is the continuation of the above facts.  Peaceful protests against the so called the Master plan of  Addis Ababa, which is likely to cause the estimated eviction of around 6 million Oromo  peasants around the area and planed to be sold to the wealthy non-Oromos, should not be considered as  a criminal activity. Instead it should be tolerated and be considered as one of the ways that the citizens can express their thoughts and concerns on the development plan of the government in which they were not consulted and did not give their consent.
The Addis Ababa Expansion-related protests quickly spread around universities, colleges and high schools all over Oromia. And in response, contrary to the provisions in the constitution of the land and international basic and fundamental rights of the citizens, the Ethiopian government launched a brutal crackdown against peacefully demonstrating Oromo students in order to freeze the peaceful demand of the protestors. As a result of this brutal crackdown by special squads, more than 36 students were killed, hundreds wounded and thousands of others arrested and thrown into detentions. The protest against the expansion of Addis Ababa was not limited to students only, but also involved city dwellers, farmers and workers in Oromia. The most affected area was the Ambo Town and its surroundings where 16 University and high school students were killed, including the eight (8) year old boy.
The Ethiopian Government’s atrocities that targeted  the Oromo nation during the nationwide protest from April 24 to May 24, 2014 have been condemned by worldwide human rights organizations, public media, and other civic organizations..
The Human Rights Watch[4], Amnesty International[5], Oromia Suport Group[6], Human Rights League of the Horn of Africa[7], The guardian[8], BBC[9] , CNN[10] and  The Create Trust[11]   are among the organizations which  condemn and reported  the crime against humanity taken against the Oromo nation by Ethiopian armed force.
The Ethiopian Government has repeatedly implemented various excessive forces to dissolve peaceful protests in violations of international treaties it has signed and ratified. The responses to legal, constitutional and peaceful protests should not include actions that violate human rights, such as arbitrary arrests and detentions, even guns or other violence.  HRLH believes many atrocities, that were not reported on due to the tight controls, restrictions, and censorships on all local and international media, are taking place. The Ethiopian Government does not have any justification for the illegality of the protests for taking such brutal action against peaceful and unarmed students and other protestors.   An illegal protest may happen if the protest becomes violent or is in violation of the state’s laws of public order and civility.
Even if some peaceful protests include deliberate acts of civil disobedience, in which case it is permissible for states to make individual arrests of law offenders. However, as recognized by an HRC panel discussion on the matter (A/HRC 19/40)[12], the increasing use of criminal law against protest participants may ultimately contradict the states’ responsibility to uphold the right to peaceful assembly.  In this situation the Ethiopian Government clearly violated the right to legal peaceful protest.
Recommendation:
  1. The Ethiopian Government first of all must respect and implement the rights of citizens enshrined in the constitution of the country (1995) and enforce the Ethiopian penal code of 2004
  2. Ethiopia must avoid an excessive force in response to Oromo protests
  3. The Ethiopian Government must abide by all international human rights instruments to which the country is a signatory
  4. The Ethiopian Government must allow a fully independent, civilian-led investigation into the death of Oromo students and civilians including gross human rights violation in Oromia.
HRLHA
  •  Address:-  994 Pharmacy Avenue,   M1R 2G7  Scarborough  Ontario, Canada
  • Tel:-  (416) 492 2506 or (647) 280 7062,  E-Mail:-  hrldirector@mail.org
  • Web site;-  www.humanrightsleague.com
[5] ETHIOPIA: AUTHORITIES MUST PROVIDE JUSTICE FOR SCORES OF PROTESTERS KILLED, INJURED AND ARRESTED IN OROMIA, http://www.amnesty.org/en/library/info/AFR25/002/2014/en
[6] Press Release from the Oromia Support Group (OSG) on the Oromo demonstrators arrested, beaten and shot dead by the Ethiopian Agazi Security Forces, 7 May 2014,http://ayyaantuu.com/human-rights/press-release-from-the-oromia-support-group-osg-on-the-oromo-demonstrators-arrested-beaten-and-shot-dead-by-the-ethiopian-agazi-security-forces/
[7] Ethiopia: Ambo under Siege, Daily Activities Paralyzed HRLHA Urgent Action, 13 May, 2014
http://humanrightsleague.com/2014/05/ethiopia-ambo-under-siege-daily-activities-paralyzed-hrlha-urgent-action/
-ETHIOPIA: Region-Wide, Heavy-Handed Crackdown on Peaceful Protesters HRLHA Urgent Action, May 01, 2014
http://humanrightsleague.com/2014/05/ethiopia-region-wide-heavy-handed-crackdown-on-peaceful-protesters-hrlha-urgent-action/
-Ethiopia: Worrisome Situations in Detention Centres HRLHA – Urgent Action, May 24, 2014
http://humanrightsleague.com/2014/05/ethiopia-worrisome-situations-in-detention-centres-hrlha-urgent-action/
[8] Ethiopia crackdown on student protests taints higher education success,http://www.theguardian.com/global-development/poverty-matters/2014/may/22/ethiopia-crackdown-student-protest-education
[9]Ethiopia protest: Ambo students killed in Oromia state, http://www.bbc.com/news/world-africa-27251331
[10] Ethiopian Security Forces Open Fire on Students, http://ireport.cnn.com/docs/DOC-1125264
[11] When Enough is Enough: Rise up People of Ethiopia, May 23, 2014
http://thecreatetrust.org/
[12] Summary of the Human Rights Council panel discussion on the promotion and protection of human rights in the context  of peaceful protests prepared by the Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights


WBOn Godina Kibbaa Irraan Sosso’u Kaampii Poolisii Magaalaa Moyyaalee Ganda 02 Keessatti Argamu fi Bakkoota Adda Addaa Weeraruun Kasaara Guddaa Wayyaaneen Irraan Geessisuun Beekame

(Madda Oduu ABO/MOA/Caamsaa 26,2014) Gumaan barattoota Oromoo fi sabboontota Oromoo FDG
fi Falmaa Mirga Abbaa Biyyummaa irratti humnoota faashistii wayyaaneen ajjeefamanii fi qaamaa
hir'atanii lafatti hin hafu, ni baafama jechuun Tarkaanfii Haleellaa kan jalqabe Gootichi WBO Godina
Kibbaa, dhaadannoo isaa itti fufuun Caamsaa 25,2014 guyyaa kaleessaa mooraalee poolisoota
Wayyaanee ummata hiraarsan irratti tarkaanfii fudhatuun hidhattoota diinaa 18 ol hojiin ala gochuu Ajaji
WBO Godina Kibbaa beeksise.

Abdii fi Gaachanni ummata Oromoo WBOn Godina Kibbaa Caamsaa 25,2014 guyyaa kaleessaa halkan
keessaa sa'aa 2:00 irratti magaalaa Mooyyalee ganda 02 keessatti kan argamu qubsuma poolisoota
Federaalaa sirna Wayyaanee irratti tarkaanfii boonsaa fudhateen kasaaraa guddaa diina irraan gahuu Ajaji
WBO Godina Kibbaa beeksiseera.

Waraanni Bilisummaa Oromoo Godina Kibbaa tarkaanfii isaa itti fufuun guyyuma kaleessaa jechuun
Caamsaa 25,2014 halkan keessaa sa'aa 2:00 irratti Ona Mi'oo magaalaa Iddii Lolaa keessatti kan argamu
maadhee poolisoota Oromiyaa irratti tarkaanfii haleellaa geggeesseen kasaaraa du'uu fi madaa'uu diina
irraan gahuu Ajaji WBO Godina Kibbaa hubachiiseera.

Walumaa galatti WBOn Godina Kibbaa tarkaanfilee bakkoota lamaanitti buufataalee poolisoota sirna
wayyaanee irratti guyyaa kaleessaa fudhateen hidhattoota/poolisoota sirna wayyaanee 18 ol du'aa fi
madoo gochuu fi meeshaalee adda addaa diina irraa buufachuu isaa Ajaji WBO Godina Kibbaa odeessa
injifannoo MOAf ergeen beeksisee jira.
Mootummaan wayyaanee poolisoota/hidhattoota isaa tarkaanfii WBOn du'anii fi madaa'an ija ummataa
jalaa dhoksuuf osoo hin bari'in halkanuma sana kan kaase oggaa ta'u, kanneen madaa'an
waldhaansaaf gara Finfinneetti akka dabarses beekuun danda'ameera.

Poolisootni/hidhattootni wayyaanee tarkaanfiin irratti fudhatame kun ummataa fi barattootaan FDG
qabsiisuuf deemtu jechuun sochii isaanii kan hordofan, kara deemaa cufa mirga sarbuun kan hiraarsan
akka ta'an, kana malees maqaa deggertoota ABO ti; WBO isintu nu rukuchiisa jedhuun lammiilee nagaa
kan hiraarsan akka ta'an oduun SBO dhaqqabe ifa gochuun, ummatni tarkaanfii fudhatame kanatti haalaan
gammaduun, WBO galateeffatee eebbisuu hubachiisa.

Barattootaa fi ummata meesha maleeyyii karaa nagaan ba'anii mirga gaafatan irratti rasaasa roobsuun
gocha duguuggii sanyii ummata Oromoo irratti kan raawwate wayyaanee fi ergamtootni isaa martuu gatii
kan kaffalan ta'uu WBO Godina Kibbaa dhaadatee, tarkaanfiin bifa fedheetuu bakkaa fi yeroo
barbaachise keessatti fudhatamuun kan itti fufu ta'uu diinaafis firaafis ifa godheera.

Dhuma irratti WBOn Godina Kibbaa, ummatni keenya barattootni/dargaggootni/Qeerroon Oromiyaa
tarkaanfii gara jabinaa
diinni fudhatuun osoo hin rifanne, olola afanfajjessaa fi kan sochii jalqabame irraa duuba deebisuu irratti
akeekkate diinni oofuuf osoo bakka hin laatne, falmaa jalqaban cimsanii fi babal'isanii akka itti fufan
jechuun yaamicha dabarsee jira.

I.U.Of!


=>oromoliberationfront

Tuesday, May 27, 2014

Caamsaa 20ni Guyyaa Bineessi Tokko Kufee Bineensi Caalu Aangoo Itti Qabate Malee Guyyaa Mirgi Ummattoota Itti Kabajamee Miti!

Baarentuu Gadaa | Caamsaa 27, 2014
Wayyaaneen caamsaa 20n guyyaa mirgi ummataa itti kabajame, guyyaa walqixxummaa fi dimookiraasiin itti dhugoome jettee erga hololuu calqabdee oolee buleera. Akkuma hunduu quba qabnu waggoottan 23n darabaniif “Caamsaa20n booda gaafiin mirgaa fi walqixxummaa ummattoota deebi’e,e jira!?” jechaa turteetti, ammalleen holola kana oofaa jirti. “Ergan ani dhufee misoomni iddoo hundattuu dagaage, ummattoonni fedhii fi hawwii isaanii hunda guttataniiru?” jechaas turteetti, jechaas jirti. “Nagaa fi tasgabbiin, guddinnii fi jijjiramni caamsaa 2on booda Itiyoophiyaa keessatti dhalate har’a ddunyaarratti dorgomaa hin qabunis” hololuma ishiiti!. “Mirgi ilma namaa kan dhalootaa fi dimookiraasii biyya Itiyoophiyaa keessatti ergan ani hangootti bahee deebi’eera” jechuun karaa midiyaalee too’annoo ishii jala jiranii of faarsaa olti. Dhugaan waggoota 23n bara bittaa wayyaanee kana keessa Impaayera Itiyoophiyaa keessatti muldhachaa turee fi jiru garuu akkuma hunduu qaba qabnu faallaa kanaati.
Waggoottan 23n bara bittaa wayyaanee kana keessa kan Impaayeera Itiyoophiyaa keessatti wayyaaneedhaan raawwatamaa turee fi jiru haangoon waraanaa, tikaa fi siviilii hunda Tigroota dhuunfachiisanii ummattoota biyyattii keessattuu saba guddicha baha Afirikaa (Oromoo) qophxeessuu dha. Dhala Oromoo, hayyuu Oromoo xiqqeessuu akka gadootti ilaaluu, hidhuu fi dararuudha. Qabeenya biyyattii keessattuu qabeenya saba Oromoo daangaa malee saamanii gama Tigraayitti guurudhaan Tigraayi misoomsuu dha!. Mirga sabootaa humna qawweetiin ukkaamsanii saamicha dhuma hin qabnee fi yakka sanyii balleessuu gaggeessuu dha. Kan waggoottan 23n darban keessa dagaage biyyattii misoomsuu fi guddisuu osoo hin ta’in Tigraayiin badhaadhsanii saboota biraa addatti ummata Oromoo hiyyoomsuudha, qayee fi qabeenya isaarraa buqqisuu dha, biyya isaarra saboota biraa qubachiisuun biyya dhablee godhuuf yakka dalaguudha!. Kan caamsaa20n booda Impaayeera Itiyoophiyaa keessatti mumame nagahaa fi tasgabbii osoo hin ta’in hidhaa, dararaa fi ajjeechaa dha. Gooltummaa mootummaa (state terrorism) dha. Haqni
biyyattii keessa jiru saboota obbolummaan baroota dheeraaf ollaa walii jiraatan gidduutti ibidda TPLF qabsiiftuun wal-waraansaa fi walitti bu’insa, ija shakkii fi diinummaatiin wal ilaaluudha! Dhugaan ummattoonnii biyyattii keessattuu sabni Oromoo caamsaa 20 bara 1991 booda beeku Itiyoophiyaa wayyaaneen bulaa jirtu keessatti namni gocha ishii mormee fi balaaleffate hidhamuu, dararamuu fi ajjeefamuu dha. Kan muldhachaa turee fi jiru sochii ummataa mirga umamaa fi dimookiraasiif taasifamu kamuu ennaa wayyaaneen weeraanaan dhaamsuu fi ugguruudha kaattuu dha!. Aadaan wayyaanee humna Tikaatiin eessa buutee namootaa dhabamsiidha!
Walumaa galatti dhugaan waggoottan 23 darbaniif ifatti Impaayeera Itiyoophiyaa keessatti muldhachaa turee fi jiru Ukkaamsaa, hidhaa, ajjeechaa fi abbaa biyyaa kan akka saba Oromoo biyyaa isaarraa baqachiisuudha.
Ummata Oromootiif Caamsaa20ni wayyaaneen ittiin hololtu kun guyyaa bineensi tokko hangoo gadi dhiisee bineensi caaluu fi ilkaan hedduu qabu hangoo humnaan itti qabateedha. Guyyaa humni ukkaamsaa fi ajjeesaan tokko irree ummattootaatin bu’ee bineensi biraa shiraa fi humnaan hagoo dhunfatee ummattoota biyyattii keessattuu ummata Oromoo nyaachuu itti calqabeedha.
Erga wayyaaneen Caamsaa20 bara 1991 shiraa fi humnaan hangoo qabattee as ummannii Oromoo kan yeroo kimiyyuu caalaa cunqursaa jala jira. Saamichi, hidha fi ajjeechaan, biyya abbaa isaarraa humnaan buqqifamuu fi hari’amuun irratti gaggeeffamaa jiraachuu kan quba hin qabne hin jiru!. Biyya abbaa isaarratti akka lammii lammaaffaatti jiraachaa jira. Dubbatu ni hidhama, ni ajjeefama, ni dararama.
Waggoottan 23 darabaniif Oromoon mirgaa fi bilisummaa wayyaaneen irraa hololtu argee hin beeku. Argachuu mitii nagahaan gabaa oolee galaa hin jiru. Ijoolleen isaa nagahaan barumuusa dhaqixee deebi’aa hin jirtu. Kan akka bahetti bakka buuteen isaa dhabamee hafu lakkoofsa hin qabu. Ajjeechaan, hidhaa fi dararaan waggoottan 23 bara wayyaanee kana keessa Oromoorratti raawwatamaa turee fi jiru sukanneessaa dha. Saamichi qabeenya ummata Oromoorratti murna wayyaaneetiin waggoottan 23n darbaniif raawwatamaa turee fi jirus akka caamsaa20n booda waraabechi caalu ummata Oromootti dhufe mirkaneessa!.
Bineensi kufaatii Dargii hordoftee hangoo humnaan qabate wayyaaneen yakka waggoottan 23 darbaniif Ummatta Oromoorratti dalagde dhiifnee dararaa yeroo ammaa kana ummata Oromoorratti; keessattuu ajjeechaa barattoota Oromoorratti tibba kana raawwachaa jirtu yoo ilaalle hangam akka wayyaaneen bineensa, bineensa caalau tate ifatti nama hubachiisa. Murna Faashistii hidhaa fi ajjeechaadhaan jiraachaa jiru tahuu dhugoomsa. Hololli guyyaa guyyaan, “ani abbaa dimookiraasiiti, abbaa misoomaati” jettee hololtus gocha ishii waliin yoo wal bira qabamee ilaalamu, holola dharaa tahuu mirkaneessa.
Murni akkanaa, murni Faashistiin; ummata “bulchaan jira?” jetturratti yakka sanyii balleessuu raawwachaa jirtummoo gama kamiinuu fakkii dimookiraasii fi misoomaa tahuu hin dandeessu!. Guyyaan murna faashistii tanaan akka guyyaa ummattoonni biyyattii mirgaa fi walqixxummaa isaanii itti gonfataniitti hololamu caamsaa diigdamnis ummattoota biyyattii; keessattuu ummata Oromoo murna tanaandu’aa,dararamaa fi saamamaa jiru bakka bu’uu hin danda’u. maaliif jennaan Caamsaa 20ni ummata Oromootiif guyyaa bineensi tokko bu’ee binneensi caalu hango itti qabate malee guyyaa mirgii fi dimookiraasin isaa itti kabajamee mati!!!

Egypt’s presidential runner pledges to peacefully resolve dam row with Ethiopia

May 26, 2014 (ADDIS ABABA) – Egypt’s presidential front runner Abdel-Fattah al-Sisi said he would be keen to resolve the long running Nile water dispute with Ethiopia through dialogue if he is elected as the new president of the North African nation.

JPEG - 11.3 kb
Presidential candidate and Egypt’s former army chief Abdel Fattah al-Sisi talks during a television interview broadcast on CBC and ONTV, in Cairo, May 6, 2014. (Photo Reuters-Al Youm Al Saabi Newspaper)
Al-Sisi said he was ready to visit Ethiopia for talks over the massive hydro plant project the East African country is building at the Blue Nile River.

Egypt fears the dam will diminish its water share and will eventually affect the country’s people, most of whom heavily rely upon the Nile’s water.

Just over a year ago Egyptian politicians were caught discussing whether to launch military attacks against Ethiopia to sabotage the construction of the multi-billion dollar power plant project.

The comments were made at a meeting hosted by the President Mohamed Morsi — who has since been deposed — when several politicians debated bombing the dam while unaware that television cameras were recording the discussion.

At the time Ethiopia responded to the threat by saying it was ready to defend the dam project to any external threats, raising fears of a possible military confrontation between Addis Ababa and Cairo.

Morsi was deposed by the military a month later with al-Sisi assuming control of the government and putting himself in poll position to become president in elections which began on Monday and will end on Tuesday 27 May.
"Dialogue and understanding are the best way to resolve the crisis," al-Sisi told the state-run Al-Ahram daily newspaper in recent interview.

He added: "This is better than going into a dispute or an enmity with anyone."

The former army chief, who led the army to oust Mohamed Morsi last July, said he would exert utmost efforts to sustain Egypt’s water security which he said was a "life-or-death issue".

Ethiopia is the source to 85% of the Nile River’s water, however, colonial-era treaties written by Britain has granted down stream countries of Egypt and Sudan the lions share of the water.

When completed, the $4.3 billion Grand Ethiopian Renaissance Dam which is being built in the Benishangul Gumuz region near the Sudanese border will have an electric generation capacity of 6,000 MW.

According to Ethiopia’s Electric and Power Corporation (EEPCo) the dam which will be Africa’s largest is currently 33% completed.

An international panel of experts with ten members composed of two experts each from Ethiopia, Sudan and Egypt, as well as four international experts in its final report in June said the dam project will not cause significant harm to Sudan or Egypt but will in fact benefit them.

The panel of experts has delivered its final report to the respective governments of Ethiopia, Sudan and Egypt.



SAREEN WARRA NYAATTEEF DUTTI

Abaa Milkii | Caamsaa 27, 2014
Erga mormiin “master plaanii”Finfinnee jalqabamee gareen faashistii mootummaa ofiin jedhu mormii kanaan baarage (wareere) barattoottaf ummata Oromoo harka duwwaa hiriira bahanii yaada isaanii ibsatanirratti rasaasa roobsun daa’imman wagga 8 irraa kaasee barattoota sadarkaa adda addaarra jiraniifi jiraattota maanguddoonni keessatti argaman jimlaan ajjeesuu fii mana hidhaa beekkamuuf hinbeekkamnetti guuree dararaa suukanneessaa irran gahaa akka jiru waan Addunyaan marti quba qabuudha. Kanuma laalchisee ergamtoonni wuyyaanee nama muummicha ministeeraa ofiin jedhurraa kaasee af-yaa’in mana marii fii anga’oonni OPDO sadarkaa adda addaarra jiran mormii kana dhaamsuuf fashalsiisurratti halaknii guyyaa hojjachaa akka jiran miidiyyaalee saanitiinis taee kan biyyoota alaatin ibsa kennannirraa argaa jirra. Namoota watwaataa jiran keessa namni saba Tigray hanga ammaatti keessatti hinmul’anne. Isaan duuba taa’anii afaan meeshaawwan dubbatan kanaa ajeejaa, keessan dubbachaa jiru. Ergamtoonni ammoo qaaman nama ta’anii huummamman malee hojiin saanii hojii meeshaa (mayicraafoni namni keessan dubbatu) waan ta’aniif bakka itti ergaman dhaqanii waan itti himame sana ummatatti diddigaa jiru. Yoo kana raawwatan nameenyaan saanii qixxuma barcuma mana aangawaa TPLF keessaa jiruu kan yeroo barbaadan bakka fedhan kaa’ani irra taa’an, yoo barbaadamu baate baasanii gatani, ykn caccabsanii bobeessaniitti gadi bu’eeti jechuudha. Kana baruuf qorannaa addaa gochuu nama hindhamaasu. Waayee Junaddiin, Hasan, Almaz, Yonaatan,…..faa ilaaluun gahaadha. Jarri kuni bara aangorra turan yakka suukkanneessaa gooftoliin saanii ummata nihogganna jedhan kanarrtti dalagan adda durummaan raawwachaafi yakka san haaluuf golgaa adda addaan haguugun diina tajaajilaa turanii gaafa barbaachisummaan saanii raawwatu akka barcuma hinbarbaadamnee sana salphaatti baasanii gatamani. Biyya bittaa alagaaf mijeessaa turan sana keessarree jiraachuu mirga dhabanii seenaa saanii xuraa’a baatanii biyya ambaatti baqatanii jiruu baqataa gaggeessu dirqaman. Iddoo itti baqa tanittis jiruun saanii salphaa miti. Hawaasa kamittu makamuuf carraa hinqabani, morma ol qabatanii deemuuf hamileen keessatti du’ee oromoo yoo argan qaaniifi sodaadhaan akka bosonuutti baqaachaa jiraatu. Namni kanarraa barachuu hindandeenye ulaagaa namoomaa hinguuta jedhani amanuun nama dhiba.
Kanarraa barachuu kan dadhaban ergamtoonni amma akka saree maraattee oliif gadi fiigaa hirriiba dhabanii ummata Oromootti duulaa jiran kuni akkuma hojiin saanii ibsutti misoomni Oromiyaa danqame jedhanii miti. Mormiin ka’e, qabsoon jalqabame umrii bittaa gooftola saanii kan gabaabsu waan ta’eef badii kana hanqisuuf irriba dhabanii hojjachuuf ergama itti fe’ame baatanii oliif gadi fiigaa jiru. Gooftola saanii qofaa oso hinta’in isaanis harcaatuu guurratanirraa kan isaan hoonggessu ta’e itti mul’ate. Kanaaf watwaataa jiru. Gooftoliin garuu hanga har’aatti hindubbannee. Sarootuma hidhaa keessa jiran sansalata itti dheeressani gadi baasanii “jaas!” jechuun ummattatti duchisiisaa ummata akka ciniinan taasisaa jiru. Saroonni kunis harcaatuu funaannachuf dutuu waan qabaniif ummatatti dutaafii ciniinaa jiru.
Namicha ministeera muummee ofiin jedhurraa yoo kaane, jalqabumarraa kaasee namni kuni nama biyyaa mitii anaa tokko bulchuufu gahaa ta’e natti hinfakkatuu. Gabaabsee ibsuun yaala.
1-Ummanni inni keessaa bahe ummanni Walaayitaa (Walaayitaa qulqullu ta’u saa wantin beeku hinjiru, naannoo hundumattu DED keessa seenanii kan ummata maqaa dhahatan alagaan ficcisiisaafi fixaa jiran diqaalota, ykn miseensota saba biraa afaan naanno sanaa dubbattan – kan rakkina eenyummaa (identity crisis) qaban waan ta’eef) weerara Minilik dura dhaabbatee gootummaa hiriyaa hinqabneen falmatee (waraana sana keessatti namni 96,000 akka jalaa wareegame seenaa keessatti galmayee argamaa) meeshan caalame erga cabee booda bittaa kolonii kana hinjedhamnee suukanneessaa akka gabrumaan gurguramufi guutummaatti maqaan cabsoo “garba” jedhmu koloneeffattoota kanaan kennameefi hamileen isaa cabee akka jiraatu taasifamee akka ture waan haalamuu miti. Ummanni kuni haala akkasii keessa oso jiru namni kuni akka nama barate tokkootti qabsaa’e haala sana jijjiree ummaticha gabrummaa qaamaf sammuu jalaa baasuun oso irraa eegamuu innu sammuuf qaama isaa gabroomffattootatti gurguratee ummata isaa bira darbee ummattoota impaayaratti keessatti sakaallaa gabrummaan hidhamanii jiran hunda daran itti cimsuuf gabroomffattootaf afaan ta’ee hojjachaa jira.
2-Duguginsa sanyii ummta Sidaamaa(waan Hawaasaa Loqqeetti ta’e yaadachuun nidana’amaa), Gaamoo, Goofaa, Daraashee, Qucaa, ummattoota Omoo kibbaa fii kkf irratti raawwachiisaa ture dhiifnee ummatuma keessaa bahe ummata Walaayitaarratti raawwachaa ture yoo laalle namni kuni nama harkisaa dhiiga ummattootanii dhoqaayee akka ta’e argina. Duguuginsa sanyii Arakkaa (Walaayitaa) keessatti raawwatame yaadachuun nigaha.
3-Seera uuman ala haala bittaa koloneeffattootaa mijeessuuf afaanfi eenyummaa sabootaa dhabamsiisanii saba eenyumaa issa himachuu hindandeenye uumuuf yaalii gochaa turan hojiirra oolchuuf afaan sabootaa Wlaayitaa, Gaammoo, Goofaa, Daawuro walitti makuun afaan haar’a “WAGAAGODAA” jedhamu tokko umanii mana barmootatti barsiisuun ummata fudhaciisuuf kitaabota qarshii miliyoona saddeet fixe maxxansiisanii gaafa baasan ummannifi maanguddoonni saboota kanaa dura dhaabbatanii wareegama guddaa baasuun harkati maseensani. Kitaabonni suni qarshii sana huunda baatanii akka reeffatti biyyee keessa awwallamanii hafan. Kana huunda kan raawwachiisaa ture saree sansalata wuyyaaneen qabamee amma nutti dutaa jiru, dhiiga wareegamtoota keenyatti qoosaa jiru, qabsaa’ota keenya doorsisaa jiru kana. Namni kuni akkuma seenan isaa ibsutti amanamummaa gooftola isaa kan argate beekumsa isaan oso hinta’in nama angoof harcaatuu gooftola isaa argachuuf jecha ummata isaa fixaaf ficcisiisaa ture waan ta’eef yoomiyyu nama kanarraa hindeebineefi yoo ajajame tarii maatii saatuu wreeguuf duubatti hinjenne nama dhiiga dheebote akka ta’e waan beekaniif filatani.
Jarreen Oromoo ofiin jechaa daaiimaniif ummata Oromoo ficcisiisun isaan hanqatee dhiiga jiidharra dhaabbatanii wareegamtoota cubbuun dhiiga dhangalaasan kana maqaa xureessaa du’a saanii du’a saree fakkeessuf yaalaa jiran anga’oota ofiin jedhan keesaa kan akka Minaasee W/giyorgis (Abbaaduulaa ofin jedhu), Taayyee T/ hayimaanot (Kumaa ofiin jedhu), Asteer Maammoo (saba kullo ta’un shii himamufi Abbaay Tsahaayee akka itti galu dubbatamu), Dirribaa Kumaa,Abdulaziiz Mahaammadfi kkf keessatti argamu.
Gareen ifa hinbayin duuba taa’e ergama kana raawwachiisaa jiru Muktaarn (miseensa saba Yem) hoogganamus nijira. Isaan kuni hundumtuu abbaa dhimaa miti. Ergamtoota warra abbaa dhimmaati. Saroota harcaatuu guurrachuuf lubbuu ilmaan Oromoo harcaatutti gurgurataniidha. Abbaan dhimmaa wuyyaaneedha (TPLF). Isaan kuni warra harcaatuu saanii funaannachuuf qaamaf afaan saanii jara kanaa kereessaniidha. Saroota karra warra abbaa dhimaa eeganiidha, sansalata warra abbaa dhimmatiin qabamanii yoo isaan dutaa jedhaniin warra dutaniidha, yoo isaan ciniinaa jedhanii warra utaalanii ummata ciniinaniidha. Jechan jara kana ittiin ibsu narakkisa. Nama sammuu malee hummame arguuf dhaga’u baadhus jarri kuni garu sammuu qabaachuu saanii amanuunis nadhiba. Namni sammuu qabu, namni akka namaatti yaadu oso hindirqisiifamin gabrummaatii ( sarummaatti) of jijjiru bar-dhibbee kana keessa jiraachuu issaa arguun, dhaga’un, amanuun waan nama dhibu waan ta’eef. Jarri kuni maal rakkatan? Maaf sarrummaa filatan? Maaf halagaa tajaajiluun isaan gammachiise? Gaafiwwan kanaa deebii kennuuf sammuun saanii qoratamuu qaba jedheen amana.
Hunda saanii waan isaan xibaaran kaasee qeequ hinyaalu. Isaan keessaa abidda gooftolii saanitti qabate kana dhaamsuuf gooftola isaa caalaa muddamee amma afuurri citutti oliif gadi fiigaa kan turef ammaree itti jiru Minaasee W/Giyorgis soba xibaaree keessaa wantoota nama gaddisiisan sadeen tokko kaasee ilaaluun isin hubachiisuun barbaade.
1- Waayee ajjeechaa Ambotti raawwatameef sababaa gooftola isaa yakka jalaa baasuuf xibaaree akkas jedhe; “barattoonni hiriiricha akka bahan dursanii beeksisuu oso qabanu sana hingoone; barattoonni kuni yaaduu baatanis humni alaa itti makame waan qabeenyyaa barbaddeessu jalqabeef kana ittisuuf tarkaanifin suni fudhatame”jedhe. Kunis seera qabeessa (legitimate) akka ta’e ummata fudhachiisuu yaalaa ture.
Garuu seeruma saanitins ta’ee seerota Addunyaa kanarratti mootummaa abbaa hirree kamiinuu bahan keessatti namni qabeenyaa barbadeesse, ykn, oto hinbeeksisin hiriira bahee rasaasan reebamee yaa ajjeeffamu, yookin hidhamee yaa dararamu kan jedhu hinargine. Kuni seera TPLF oso barreessee ummatatti hinbeeksisin uka keessa kaayatee ummata ittin duguugaa jiruudha. Seera bardhibbee 21ffaa keessatti hafee seerumti ilma namaatin yeroo jalqabaatif bar kumee hedduu dura bahe jedhamee seenaa Addunyaa keessatti galmaahe jiru seera mootii Baabiloon Hamuraabii jedhamuuti. Seera kana keessattu nama qabeenyaa saamee, ykn eyyama oso hingaafatin hiriira bahe rasaasan reebaa ajjeesaa hinjedu. Seerumti sunirree kan labse “nama ija balleesse ija balleessaa, nama ilkaan cabse ilkaan cabsaa…..” (“an eye for an eye, a teeth for a teeth”) isa jedhu jechaadha. Gochaan faashistoota kanaa garuu ammayyuu sadarkaa sana bira akka hingayinfi sadarka savagery ykn barkumee hedduu sana duuba akka jiran agarsiisa. Adunyaa mooksuuf maqaa demokraasii golgatanii wanti qabatamaatti raawwachaa jiran garuu dalagaa faashistoota jalqaba wadhakkaa bar-dhibbee 20ffaa keessa ka’anii turaniin kan wal gituudha.
Qabeenyaan karuma fedheenuu deebi’e bakka bu’u danda’a lubbuun namaa garuu takka baanaan waan deebi’e bakka bu’u miti. Kanaafuu lubbuun tokko bahurra qabeenyan biliyoonan lakkaawwammu baduu wayyaa. Namoonni du’an kuni qabeebyaa san barbadeessuu saanii eenyutu mirkaneesse? Namoonni ajjeefaman kuni dhuguma namoota gochaa sana raawwatani? Akkamitti ummata 25,000 ta’u keessaa battalatti adda baafachuun danda’ame? Eega akkasitti adda baafachuun danada’amee ajjeessurra qabanii seeratti dhiyeessuun tarkaanfii seera qabeessa hnturre? Gaafiwwan kana xiinxalaati cubbuun akkamii akka raawwatame hubadhaa. Ergasii waan kana qorachuuf tarkaanfii akkamiitu fudhatame? Namoota itti gaafatamoo hojii suukanneessaa kana dalagan keessaa nama meeqatu towanno jala olee qoratame, ykn qoratamaa jiraa? Wanti dhageenye hinjiru. Jara kanaaf lubbuun Oromoo lubbuu simbiraa ykn saree abba hinqabnee (kan abbaa qabu dhiigni saa bahuu danda’a) ta’e jechaadha. Kana hojjataniis waan hinqaanofneef har’as waayee namoota du’anii oso hinta’in kan garaa saanii gubaa jiru qabeenyaa barbadaaye. Dhukkubni isaan dhaye dhukkuba qabeenyaati. Isaanii lubbuun ilma namaa faayidaa hinqabu, kan of gurguraniif qabeenyaaf waan ta’ef halkanii guyyaa kan ija dura isaan dhufu waayeedhuma qabeenyaati. Essa taa’anii, kana booda umurii waggaa meeqaa jiraatanii akka nyaachuu danda’an waan yaadanii beekan natti hinfakkaatu. Aduun saanii kan aangos ta’ee kan umrii akka gadi dhundhultee lixuuf karra gubbaa geesse waan hubatan hinfakkaatu.
Akkuma bakka hundattu hojjachaa turaniif har’as itti jiran ofii basaasota saanii (agent- provocateurs) erganii badi sana erga raawwachisiisanii booda barattootta rasaasan duguuguutti ka’ani. Akka barattoonni badii sana hindalagiin ammoo ofumaafuu mirkaneessaa jiru. Ergamaan kunisi kan dubbachuu yaalee kanuma. “ Badiin kuni warra alaa itti makaman dalagame” jedhe malee barattoota kanatu raawwate hinjenne. Eega kana ta’e daa’imaan hamaaf gaarii addan baasanii hinbeekne umrii waggaa sadeetiif kkf gaaga’un maa barbaachise? Daa’imman homaa hinbeekne kunis saamicha ykn qabeenyaa barbadeessu dhaqaniiti? Lubbu qulqlluu bahee kanaafii dhiiga qulqulluu dhangala’e kanaa eenyutu itti gaafatama? Akkuma ergamtichi kuni jedhutti dhiiga saree ta’ee hafaa? Namni kuni kan amma hojjachaa jirurra ajjeechaa gota Oromoo Obbo Daraaraa Kafanii akka qindeessee raawwachiisee waan kitaabarratti bahee dubbifne waan ta’eef ajeechaa sanaaf oso itti hingaafatamin yookin akka aadaa Oromootti dhiifama gaafatee gumaa hinbaasin har’as dhiiga daa’imman kichuu, gooftola saa wajjin walta’un dhangalaase seera qabeessa fakkeesse dhiiga jiidharra dhaabbatee yoo maatii ijoolleetti lallabu arguun namni kuni hangam cubbamaafii nameenyaadhaa ba’e akka ta’e argina.
Nama kana ijoolleen Oromummaa saa shakkanii lammii isaa gaafachuun saanii sirrii ture. Namni Oromo ta’ee aadaafi safuu Oromoo beeku haaluma fedheenu nama ajjeesee, maatiin reeffa oso hinawwaalatin, oso imimmaan ijarraa hinqooriin, dhiiga ijoollee gara-jabinaan duguuggamanii jiidhaa gubbaa dhaabbatee ijoolleen keessan saamicharratti ajeefaman jedhee duuti ijoollee keenyaa sirridha jedhanii akka fudhatan doorsisuuf itti falquu hindhaqu ture. Garaa madaayeerratti madaa dabale. Lapee dhiigaa jiru daran waraanee dhiigise. Kuni madaalli kamiinu yakka jechaan ibsamuu hindanda’amne ta’u bira darbee nama amantii qabuuf amantii kaminuu cubbuu cubbuu caalu ta’e mul’ata. Gochaan kuni waan faranjoonni “ adding an insult to injury” jedhan tokko fakkata.
Ani akka natti mul’atutti ergamni saa kuni tasggabbeesu oso hinta’in yoo akkas goone maal nugootu jedhanii gaanyii deemuu natti fakkata. Hinbeekne malee ammuma ummaticha salpisu, xiqqeessu, tuffatu, innis gooftola isaa biratti xiqaata, tuffatama salpifama. Yoo ummata kana hinsoodaanne bar wuyyaaneenis ergamtuu akka isaa hinbarbaadduu.
Habashoonni ergamtoota kana duuba taa’anii oliif gadi isaan furgguggachaa jiran alagaan akka Oromoo hafee walii saaniitifuu akka wal hinmararfanne, safuu walii hinqabne, aangorratti walduguugaa akka as gahan seenaan saanii ni ibsa. Ammas kan hojjachaa jiran ittifufiinsuma saniiti. Ergamtoonni kunis ergaa saanii kana raawwachuuf hirriba dhabanii ummata biyyatti fixaa jiru. Nameenyaan (personality) ergamtoota kanaa gadifageenyaan yoo laallamu ammoo akkuma maanguddoon Oromoo tokko kana dura dubbatan warra mana dugaatitti dhalatanii, karaarratti guddatanii aadaafi safuu ummataati halagaa ta’an akka ta’an hubanna. Oto akkas ta’u baate ergamaan kuni dhiiga jiidharra dhaabbatee wareegamtoota kana hin abaaru ture. “Ijji hinqaanfanne ciimman nama laalti” jedhuu miti.
2- Ergamaan kuni lafa akka Ada’aa, Bachoo, Wlmaraa, Goodaa Salaale fi kkf tuqee lafti kuni kan Xaafii magarsuuf oomisha guddaa kennu waan ta’eef magaalaanfii warshaan akka irratti hinijaaramne irratti walii gallee jedha. Warshaanfi magaalan lafa qonnaaf hinbarbaadamnerratti akka ijaaramuufii lafti qonnaa ammoo qonna ammaayyaa (mechanized farm) tti jijjiramee akka Xaafii bal’inaan oomishu akka karoorfame nutti himaa ture. “Alshashum zor alu” jedu warri Amaaraa dubbi akkasiitin. Qotee bulaa kamtu qonna ammayya kana hojjachuuf beekumsaaf kaapitaala qaba laata? Yoo kuni ta’u warri laficharra jiran eessa dhaqu nuun jedha laata ergaamaan kuni? Tigroonni lafti Gaambeellaaf naannoo biraa waan irraa fagaateef Finffinnee viilaa saanii keessa jiraachaa lafa naannoo finfinnee kana hiratanii akka qotatan mijeessaa jirra jedhee oso dhugaa dubbatee amanamaa ture. Jecha kana ofumaa yoo ittin afanfaajja’e malee ummata Oromoo afanfaajjeesuuf akka hindaneenye beeku qaba.
Lafti hektaarri 40,000 goodaa Dukam lafa Xaafii akka biraatti magarsu warshaa simintoo Caayinaattii kan gurgurame bara namni kuni presedaantii Oromiyaa ofiin jedhu akka ta’e namni irraanfatu waan hinjirreef jechi isaa ammaa kuni eenyumayyuu mooksuuf humna hinqabu. Lafti kuni lafa Ada’aa inni faarsaa jiru sana keessaa issa omisha Xaafitin beekkameedha. Yeroo lafti suni hundi fudhatamu innii maal hojjachaa tureet har’a waan humna isaa keessa hinjirre akka waan raawwachuuf deemu ummata afanfaajjessa?
3- Waayee qotee bulaa naannawa Finfinnee lafti irraa fudhatamee yoo dubbatu “lafti mana irratti ijaarratan akka kennameef, hojii fooyya’s qabatanii jiruu duraan jiraatanirra jiruu fooyya’aa akka jiraatan ibse. “Kan iyyeessatti hinfalqine hinbadhaadhu” jedhuu miti. Kuni falqa, tuffii, garajabina, guddaa lubbuu namaatti qoosuti.
Lafa Ada’aa farsu kana Aqaaqii kaasee hanaga Adaamaatti, karaa Maqii hanga Qooqaatti, Goodan Bacho hanga Waliso gahutti, Buraayyuu hang Ambo gahutti, Sulultaa hang Fiicheeti Laga-xaafoo kaasee hanga Alaltuu gahutti fii k.k.f warshaa adda addafi qonnaan abaaboo duunfatee akka jirufii qotee bulaan lafti suni irraa saammamee fonqolchame baqataa biyya keessaa ta’ee oso jiraachaa jiru badii sana oso hinsirreessiin badii biraa dabaluu yaaluun akka gaaftokko gumaa nama baasisu beeku qabu.
Qotee bulaa san hojii akkamii qabsiise namni kuni? Dhugaan jiru qotee bulaan homaa barmoota (gahaa) hinqabne hafee ijoollee maatiif biyyattiin baasii gudaa itti baasanii barsiisani kooleejootaf unibarsitii addaa ddaarraa eebbifamanii bahanuu hojii qabsiisuun dadhabamee dhakaa falaxuutti akka bobbaafaman namni wallaale jira itti fakkataa laata? Qotee bulaa baanu kana warshaa kam keessatti hojii qabsiise? Waajjira kamitti ramade laata?
Qotee bulaan laffarraa buqa’e nuti ijaan argine, dubbifnee irraa barre kumoota hedduun Finfineef magaalota naannoo ishii jiranitti baqatani gamoo gooftoliin ergamtoota kanaa ijaaran keessatti hojjataa guyyaa ta’un dhakaa baachaa simintoo bukeessaa, kuuwwan ammoo waardiyyaafi shamarranis hojjattu manaa warra sooreyyi baranaa ta’anii tajaajilaa jiru. Kuni yoo hojii qonnaa duraan keessa turan caala ta’e namicha dubbatetu beeka. Waayeen eenyummaa saanii, aadaa saanii, affan saanii, jireenyi hawaasuma qabaachaa turani hundumtuu barbadaayee lubbuu saanii jiraachisuuf qofa faca’anii carraaqaa jiru.
Namichi falqaa jiru kuni karaa tokko dhugaa qaba. Oto Oromoota san lafarraa buqqisee baattuu, waardiyyaa, hojjattuu manaa fii kkf taasisu baate gamoo gooftolii sana ijaaruuf eenyutu dhakaa baata, simintoo bukeessaa, eenyutu karra gooftaa eega, eenyutu manaa hojjatee dubartoota saanii kunuunsa? Oto kuni ta’u baate raajii argina turre. Wuyyaaneen namni baatu dhabame jette gamoo ijaaruu hindhiiftu, erggamtoota amma gadi bahanii ummatatti falqaa jiran kana dhakaa sana baachiftee ijaarratti turte. Warri amma dhakaa baachuun hijii fooyya’aa jedhan kuni hojichii hangam “fooyya’aa” akka ta’e sirriitti galaafii ture. Sanas yoo hojjatan wayi qaana’u? Duris daakuu baachaa as gahani miti? Har’umayyuu gaaftoliin saanii kophaatti wal arganii yoo jara kana hamachuu barbaadan “daakuu-baattota ” jechuun maqaa cabsootin akka waaman namni hinbeekne akka hinjirre itti himuun gaarii natti fakkaata.
“Daakuu-baattonni” akka Taayyee T/Himaanot (Kumaa Dammaqsaa), Dirribaa kumaa, Aster, abdullaziz ffi kkf….. miidiyaa gooftola saanii fuuldura taa’anii master plaanichi kan lafa Oromoo naannoo Finffinne “jeennatatti” jijjiru akka ta’e ibsaa turu saanii agare. Soba afuufan kana ummanni Oromoo oto isaan afaanii hinbaafatin bifa saanii yoo argu waan beekuuf hindhaggeeffatuuyyu. Qaamni saanii suuraa sobaa, afaan saanii faaggaa sobaa, sammuun saanii qodaa soba wuyyaaneen itti naqate baatu akka ta’e waan beekuuf.
Baatoliin kuni waan dulloomaniif sobni isaan gooftolii saanirraa fuudhani afuufaa jirans fudhatama waan dhabeef ammammoo dabbalee haara’a (dabbalee ilmoo) waltajjiitti as baasaa jiru. Mammaksa tokko nayaadachiise. “namicha sobduu tokkotu ilma saa soba barsiisu yaadee jedu. Manaa gadi baasee Addeecha Samii keessatti itti agarsiisaa kuunnoo argitaa Addeecharratti yoo garbuu dha’an” jedheen jedu. Gurbaanis “ahi !” jedhee ija rirrittachuutti ka’ee jedhu. “Maal taate?” jedhee abbaan gaafannan, “buquqa garbuu dhahamaa jirtu ija na bu’ee” jedheen jedhama. Battalumatti sobaan ilmi abbaa caalee jechuudha. Dabballee ilmoon tuni dubartiidha, Raabiyaa Isaa jedhamti. Warra moofa’anii bu’aa buusuu dadhabuun tajaajilli kennan raawwate akka kotte-duudaa dulloomee alatti gatamuutti gatamuuf deeman bakka bu’uuf isaan caalaa sobuun ulaagaa barbaachisu akka ta’e waan hubatteef afaan shii faaggaa bantee dhiiga ilmaan Oromoo qulqulluutii qoosuutti kaate. Ijoollee loltuun faashistootan hojii faashistummaa raawwachuuf ijaarramee leenjifame itti bobba’e gara jabina jechi ibsuu hindandeenyeen caccabsee du’aff jireenya jidduutti hambise “ofii yoo dheessan kufanii qaamni luqa’e”, jettee qooste. Loltuun suni eega hintuqinii maaf amma kufanii qaamni luqqa’utti dheesan? Gaafii jeduuf deebii qabdii laata? Barattoonni dhibbaf shantama ta’an akka madaa’anii hoospitaala Naqamtee geeffamaniif isaan keessaa lama rasaasan rukutaman battalatti akka du’aniifi, tokko ammaoo du’aaf akka deemaa jirau ogeessi fayyaa hoospitaalichaa tokkoofi jiraataan magaalatti hoospitaala keesa turan iddoo gochaa sanaa dhaabbatanii ragaa ijaan argaa turan battalatti ummata Addunyaati ibsanii jiru. Dabballee ilmoon tuni garuu ija shii soogiddaan dhiqattee “kan madaayee hoospitaal jiru ijoollee lama qofaadha, namni du’es hinjir, reeffa namaa miti reeffi indaanqooyyu hinmu’taa miti kan nama du’ee akkamitti dhokata” jette ummata afanfaajjeessuuf yaalii gochaa turte.
Sobni kuni hundumtuu bu’aa buusee ummata mirgaa saa falmachaa jiru duubatti deebisuu waan dadhabeef amma ammoo tooftaa biraatin as bahani. Ummatuma “master plaani” jedhamu kana hinfudhu jedhee mirga saa falmatu kana “nan fudha, jettee yoo hiriira bahuu baatte adaba adda addaatu si eegata” jedhanii karaa dabballota saanii doorsisuuf, sodaachisuun faalla fedhii saa akka hiriiru taasisaa jiru. Hanag ammatti qotee bulaafii hojjettoota mootummaa magaalota Roobee Baaleefi Sandaafaf bakkee hiriira baasanii jiru. Yoo ummanni tokko ta’ee shirra kana ofirraa fashalsiisu baate gochaan kuni amma hanga dhaga’uf arguun nama hikik godutitti akka itti fufu shakkiin hinjiru. Kuni ammoo mormii ka’e kana daran akka cimsu malee akka dhaabuu wabiin hinjiru. Fuula kitaaba seenaa bara fagoo garagalchuu oso hindhaqin waan wagga sagal dura isaan qunname yaadachuun gahaadha. Bara filannoo 2005 isaan gaafa Caamsaa 7/2005 ummataa horii kaffalanii, geejjiba ramadanii, miidiyaa saaniitiin halkanii guyyaa lallabanii, karaa dabballoota saanii gandoota keessa jiranii ummata dirqisiisanii hiriira deggersaa baasuun “dambaliin kuni filannoo injifachuu qofaa os hinta’in raajii raawwachuu danda’a” jedhamee namicha du’een erga dhaadatamee booda gaafa lammaaffaa hiriira mormitoonni waaman irratti namni dacaa hedduun sana caalu akka baheefi isaan qaanesse waan wajjin arginee dabarreedha. Filannichis akka namichi dhaadate oso hinta’in harka qullaatti isaan hambise akka qaanii hamilee saanii cabsee ummaticharratti haaloo bahan isaan taasisee darbeedha. Kanaafuu ummata dirqisiisanii faalla fedhii saa hiriira baasuun haloo ofitti cimsuu malee akka deggersa hinargamsiifne hubatu qabu turan.
Waan qawwee of harkaa qabaniif gaafuma fedhii ofii raawwachuu barbaadan ka’anii ummata kana tabbatti dha’un bu’aa akka hinqabne Dargiiraa’is barachuun garii ture. Ajandaa hiriirri suni itti bahamee yeroon saa waan dheerateef yaadachuun nadhibuyyuu “waldaan qotee bultoota Arba Guggu hiriira bahee bulchiinsa Reegaan (prezedaantii Amerekaa yerosi kanture) balaaleffte” jedhamee midiyaa Dargiitin darbuu saa nan yaadadha. Faaydaan isaa maal akka ture garuu anaa miti warrumti hiriiricha baaseyyu quba qabu natti hinfakkaatu. Bulchiinsi Regaan hiriira saniin ijjannoo saa jijjiruun hafee lafarratti ummammuu walda’a sanaatu quba akka hinqabne beekuun nama sammuu fayyaa qabuuf salphaa ture. Waan akkasiitin faranjoonni “butterfly effect” jedhu. Akkuma san faashistoonni amma qawweedhan aangorratti rarra’anii jiran kunis akkuma angafoota saanii ummata dirqisiisanii waan gatii hinqabneef ummata hiriira baasuu itti fufani. Kanaan duras yeroo hedduu waan akkasii dalaganii jiru. Faayidaan argatan garuu aakkuman ibsuu yaalee fallaa fedhii saanii ykn bu’a barbaadan san fiduurra kasaaraa keessaa bahuu hindandeenye itti fidee akka darbu argaa turre. Kan har’a hojjatanis waan sanaan adda ta’uu miti.
Gara dhimma nakaasetti yoon deebi’u yakka suukkanneessaa Oromiyaa keessatti ilmaan Oromoorratti raawwatamaa jiru jechaan ibsuun nama dhibu kana fuuldura bahee raawwachaa kanjiru namoota maqaan oromoo ofiin jedhaniif naannoo kana bulchaa( hoogganaa) jirra jedhaniin akka ta’es argaa jirra. Akkuman olitt ibsuu yaaleetti warri abbaa dhimmaa hang har’aatti ifa of hinbaafne. Itti gaafatamni akka hin ooles waan hubataniif akka namicha Kitaaba Qulqullu Philaaxos jedhamuun beekkamu “dhiiga kanarraa ani qulqulluudha” jede jarri kunis gaafa yakka kanatti gaafatamuun dhufe “nuti harka keessaa hinqabnu” jechuuf akka of qopheessan agarsiisa. Baatoliin (waqariis nijedhamu) waan itti fe’ame baatanii ummatarratti buufachaa jiran garuu sanas yaaduuf sammuun waan hojjachuu hindandeenyeef yakka gooftoliin saani akka raawwatan itti kennan akkuma itti kennametti ummatarratti raawwachaa jiru. Gaafa gaafin dhufe (waan hafuu miti) adda durummaan akka itti gaafataman hubachuu qabu. Yeroon harcaatuu gooftola saanii funaannatanis akka gabaabbatte beekanii ummata saaniitti deebi’anii ummataa wajjin dhaabbachuun itti gaafatama seenaan irra kaahaa jiru hanga tokko salphifachuunis gamnummaa ta’a. Akkuma tortoranitti darbuun seenaa qofaan oso hinta’in diroo saanii fii diroo ummata hojii suukanneessaa irratti raawwachaa jiran maraanuu akka abaarraman akka isaan taasiu beekanii garaan yaaduu dhiisanii sammuu saaniitti dhimma bahuun akka ilaalan waamicha kooti. Diroon Minilk issa jira? Diroon Goobanaa essa jira? Diroon H/Sillaasee eessa jira? Kanumti isa kaleessaa kan Mangistu H/Maariyaam issa jira? Deebii gaafiwwan kanaa qixxuma waan beeknuf asitti deebii kennu hindhama’u. Gaafiwwan ka’an kana sammuu keessan keessa deddeebisaatoo deebi isaa sodaa tokko malee offi keessaniif deebisaa. Kan warra har’a aangorra jirtanii yakka suukanneessaa ummatarratti raawwachaa jirtanis boru kanaa ala ta’u saa wabii maal qabdu? Kana kan murteessu hojii har’a hojjattan waan ta’eef gara sammuu keessanitti deebi’aa itti yaadaa. Sana booda haala ofii keessan iif keessa jirtan kana wajjin wal bira qabaa laalaa. Itti bahiin isaa balaa akkamiirra akka jirtan ifatti waan isinitti agarsiisu natti fakkaata. Ummata amma fixaafii ficcisiisaa jirtan kanaa jettanii oso hinta’in diroo keessanii jettanii yeroo yaaduu qabdan gubbaa akka geessan arguu qabdu jedheen yaada. Kanaafuu badii, yakka, garajabina, duguginsa sanyii amma raawwachaa jirtan kana dhaabatoo gabrummaa alaggaa jalaa bahaato ummatatti deebi’aa. Sanaafi sana qofaatu isinis diroo keessanis saliphina diroorraa dirootti darbu jalaa isin baasa.
Mootummaan kuni nidarba, isinis nidabartu. Diroon ummataas kan keessanis itti fufa. Diroo keessan maal akka mudatu yaadaa. Seenaa xuraa’a keessan baatee oso morma ol hiqabatin, oso hawaasatti hinmakamanin, baqataaf biyya dhablee ta’ee akka jiraatu har’a hojii keessaniin itti murteessuu keessan hubadhaa, hegeree saas fageessaa laalaa. Haftee gooftola keessanii akka saree funaannachuun gooftola keessan jiraachisuuf ummata ciniinu dhiisaa. Gaafatamni seeraa, gaafatamni seenaa, gaafatamni diroo keessanii akka isin eeggatu hubadhaa. Gooftoliin keessan akkuma saree gurra irraa muranii afaan kaa’anii qabeenyuma ummata keessaa baatanii saamanii haftee saanii affan isin kaa’aa akka jiran hubadhaa. Namni akka keessanii akkas jedhee mammake jedhu “ana garaan achi narraa haajedu, namni waan fedhe naan haa jeduu” jedhe . “Boru hinbeeknee” jedhama namni akkanaa. Akkuma looni garuma saa guuttachu qofaa yaada jechuudha. Akuma saree abbaa haftee laatef duta jechuudha. Saree keessa’u saree haftee funaannachuuf abbaa guddise ganee galee gale jechuudha.Yoo kuni isin ibsu danada’e hojiin keessan kana fakkata.
Yaadni kuni miseensota OPDO taatanii warra kallattiin faashistoota dura dhaabbattanii mirga ummata keessaniif daangaa biyya keessanii Oromi’af falmaa jirtan hin ilaallatu. Hojirraa ari’amna, nihidhamna, nidararamna jettanii oso hinsodaatiin wareegama guddaa baasaa waan jirtaniff ummanni keessan kabajaan isin simata. Amma dandeessan ilmaan Oromoo loltuu, poolisifi, basaasa diinaa ta’un sirna gabroomfataa kana tajaajilaa jiran yaada kana qaabachiisaa, huruu qawwee qabatanii gara diinatti malee ummata saaniitti akka hingaragalfanne barsiisaa, gantoota xiqqoo angorra jiraniin ala miseensota keessan alagaa tajaajilu dhiisan akka mormii saanii finiinsan kakaasaa. Gareen saba bicuu keessaa baatee abbaa biyyaa of fakkeessitu kuni gaafa isin bira hinjirre Oromiyaa bituuf isin akka ashkaraati ajajuuf mirga (legitimacy) akka hinqabne beekaa. Ammayyuu muddama keessa galtee waccabbaraa jirtii gaafa isin fuula dhoowwattan gonkumaa rifattee walitti garagaluun ishii mirkana waan ta’eef oso wal hinqoodin tokkummaan dhaabadhaatoo adeemsa keessan itti fufaa. Hooggana adeemsaa keessan qindeessu lafa jala ijaarradhaa.Ummanni keessan isin wajjin waan ta’eef injifannoon keessani hinshakkinaa.
Dhumarratti maanguddoonni naannoo kootii yoo eebba kennan keessa waan abaaranis niqabu. Sana keessaa waan akkana jedhamu tokkotu jira; “mortuun haabaddu!” jedu. “Budaan (kan jia hamaa qabdu) beektee yaadhiiftu” jedhu. “Yoo dhiisu baatte faana mortu haabaddu” jedu. Maalif akkas jettu jennaan mortuun lafaa barattee mortii, budaa waaqatu humee humaa san ofii filattee miti garuu hubaatii geessiftu beektee akka dhiiftuuf, yoo beektee dhiifte nijiraatti, yoo dhiisuu baatte ammoo faana mortuu baddii” jedhu. Isinis warri hammeenya suukkanneesaa gabroomfataa kana lafaa barattanii, ergama diina akka mortuutti biyya keenyaa diigaa, qabeenyaa biyyaa saamaa, sanyii nuduguugaa jiru fudhattanii hojjachaa jirtu, akka mortuu san badaa jennee isin abaaruun nimalaa, garuu carra tokko isini kennuuf beekaa dhiisaa yoo dhiisuu baattan faana mortuu (faana diina halagaa) san badaa!!! jennee isin abaaruuf mirga qabna. Kana beekaa nudhiisaa.
Oromiyaan nibilisoomti!!!
Dhiigni wareegamtootaa akka bilisummaa magarsu shakkiin hinjiru!!!
warri gara jabinaan duguginsa sanyii raawwachaa jiran seeranis seenanis adaba saanii ni argatu!!!
Qabsaa’ota ajjeessuun qabsoon hindhaabbatuu!!!!


The Final Call for Oromos

By Bittimsaa Diina | May 26, 2014
It is apparent that every concerned Oromo has been following recent events in Oromia. We heard the horrible things that happened to Oromo students. The racist and fascist TPLF regime indiscriminately killed Oromo students as young as 9 year old kids. It has been reported that hundreds of Oromo students were killed in different parts of Oromia. Just in a single day, over 50 student demonstrators were killed in Ambo town. Thousands have been beaten and detained in different detention centers in Oromia.
The deaths of innocent Oromo students have been a rallying point for Oromos around the world. Thousands of Oromos have been protesting in unison to denounce the killings and mass detentions of Oromo students. The blood of Oromo students that was shed in Ambo, Guder,  Adama, Jimma, Neqemte, Gimbi, Robe, Haro Maaya, Dire Dawa and other Oromia villages have united the Oromo people. The cause for which the students sacrificed their young lives is a just cause. The so called “Master Plan” is a master genocidal plan that has to be stopped at any cost. Every single Oromo should recognize that the situation is a final call for all of us to fight for our existence and survival as a nation. All of us have a role to play in the struggle for justice and freedom. Our struggle has to be multifaceted. In this regard, we have to focus on four major fronts:
1. Diplomacy and Advocacy
The recent gains made through the advocacy of concerned Oromos is very encouraging. We have to keep on advocating for our people who are being terrorized by the TPLF regime. We need to continue protesting and writing letters to our representatives and senators. We have to redouble our effort to raise awareness about our cause by contacting local as well international news agencies.
We need to convince western nations and major financial institutions that bankrolling genocide will be against their long term interest. Their “national interests” should not be at the expense of the very existence and survival of our nation. Any nation that supports the TPLF brutal regime should understand that the actions of TPLF are tantamount to genocide and ethnic cleansing. We must not be discouraged by negative encounters in our struggle. World powers may ignore us today but they will not be able to do that if we persevere.
2. Building our Economic Base
It is evident that any group that controls vital economic sectors of a society has a tremendous mandate to advance its causes. This is the reason why the minority TPLF regime has been weakening the economic base of the Oromo people. TPLF has been intentionally targeting Oromo business men and women by shutting down their businesses, denying them line of credits and imposing burdensome taxes. These actions have substantially weakened the economic power of the Oromo people.
Every Oromo has the duty to reverse this trend. Whether we live in Oromia or in the diaspora, we have to do our best to strengthen our economic power. Oromos should support Oromo businesses and boycott TPLF owned businesses. We have to instill a spirit of entrepreneurship in our people. We need to learn how to create businesses and make them profitable. Successful Oromo entrepreneurs need to mentor fellow Oromos and show them how to succeed in business.
3. Armed Struggle
In this world filled with hypocrisy, armed struggle is becoming a taboo subject. However, it is a fact that no nation in the world has gained its independence from colonialism and occupation without some form of armed resistance. Even the USA became free from the British Empire through an armed struggle. Our armed struggle is a struggle to defeat a brutal regime and secure our survival as a nation. The Oromo struggle is waged for justice and equality but not for any extremist cause. It is not a terrorist attempt to disrupt civilian life.
We have to work hard to debunk the myth created by TPLF to hoodwink the world. TPLF lobbied with some success to label Oromo armed struggle as terrorism. However, after the end of the Bush administration, even the USA is noticing the fabrications and lies of the TPLF regime. Indeed, it is the TPLF regime that is a sponsor of state terrorism. We have to clearly state this fact with the support of numerous evidences we have collected. A regime whose sole purpose is corruption, ethnic cleansing and state terrorism cannot label the just struggle of the Oromo people as terrorism.
4. Cooperation with Other Ethiopians
It is not a secret that the TPLF regime has so far effectively used the “divide and conquer” policy of colonialists. TPLF is known for inciting intra and inter-ethnic conflicts. The past two decades have shown us that TPLF is becoming an expert in sowing discord and conflicts between the different nationalities in Ethiopia. It has instigated conflict between Oromos and other ethnic groups. It is even responsible for masterminding conflicts among the different clans of the Oromo people. All Oromos should recognize this TPLF trick and fight back.
We have to cooperate with other progressive forces in Ethiopia who are struggling for a regime change. We also need to assure minorities in Oromia that our struggle is for justice and equality but not for subjugating others. We need to redouble our efforts to have more allies in the struggle to get rid of TPLF. However, this does not mean that we will abandon the Oromo quest for freedom and liberation. It just means that instead of multiplying enemies we have to multiply our allies.
In conclusion, it is the writer’s view that Oromia has made a final call to all Oromos to mobilize our human and material capital to defeat the fascist regime of the TPLF. TPLF has to be defeated at any cost. The choice is ours, to live as free men and women or to continue being slaves in our own land.